AHMET YESEVİ  ve DİVAN-I HİKMET

AHMET YESEVİ 
 

Türkistan'da yetişen büyük velilerdendir. Adı Ahmet bin İbrahim bin İlyas Yesevi olup, Piri Sultan, Hoca Ahmet, Kul Hace Ahmet diye de tanınır. Babası Hace İbrahim'in nesebi Hz. Ali’nin oğlu Muhammet bin Hanefi'ye dayanır. Hicri 5.asrın ortalarında    doğduğu  tahmin edilmektedir. Ahmet Yesevi çok küçük yaşta babasını, 7 yaşında da annesini kaybetmiştir. Yesi şehrinde ilim ve terbiye tahsil etmiştir. Bundan dolayı YESEVİ nisbetiyle şöhret bulduğu kabul edilmiştir. Yesi'de, önce Arslan Baba’dan ders aldı. Arslan Baba'nın vefatıyla Buhara'ya gitti. Orada Yusuf Hamedani’ye bağlandı ve manevi ilimleri tahsil etti. İnsanlara doğru yolu göstermek için ondan icazet (diploma) aldı. Hoca Ahmet Yesevi Buhara'da bir müddet ders verdi. Daha sonra bu vazifeyi başkasına devredip Yesi'ye döndü ve burada talebe yetiştirmeye başladı. Büyüklüğü ve    şöhreti       kısa zamanda Maveraünnehir, Horasan ve Harzem dolaylarına yayıldı. Zamanın en büyük ve üstün evliyalarından oldu. Ahmet Yesevi yetiştirdiği öğrencilerinin her birini bir memlekete göndermek suretiyle İslamiyetin doğru olarak öğretilip yayılmasını sağladı. Onun bu şekilde gönderdiği talebelerinden bir kısmı da Anadolu’ya geldiler. Bu vesileyle onun öğretisi Anadolu’da yayılıp tanındı. Anadolu’nun Türklere yurt olması, onun manevi işaretiyle hazırlandı. Öğrencilerinin gayretiyle Anadolu ebediyyen Türk yurdu oldu. Ahmet Yesevi’nin  en önemli özelliği, Arapça ve Farsça bilmesine rağmen çok sade bir Türkçe ile Hikmet denilen eğitici sözleri, Türkistan Türkleri üzerinde büyük izleri bırakmış olmasıdır. Mansur Ata, Abdulmelik Ata, Süleyman Hakim Ata, Muhammed Danişmend, Muhammed Buhari (Sarı Saltuk) Zengi Ata, Tac Ata gibi isimler Ahmet Yesevi’nin  öğrencileridir.Ahmet Yesevi’nin bu öğrencileri Anadolu’da Ahi Evran, Hacı Bektaş, Mevlana, Taptuk Emre, Yunus Emre gibi isimleri yetiştirmişlerdir.Bu isimler Anadolu’da, Ahmet Yesevi’nin  çizdiği yolda ilerlemişler ve Türk dilini, edebiyatını, kültürünü en güzel haliyle gelecek nesillere aktarmışlardır. Sade bir Türkçe ile Halkın anlayacağı, sohbet tarzındaki HİKMET adlı şiirleri, Çin'den, Marmara sahillerine kadar yayılıp, Türk Milletine manevi ışık olmuştur.63 yaşından itibaren yerin altında bir odada yaşamıştır. Ahmet Yesevi Hicri 590 (1194)’ da Yesi şehrinde vefat etmiştir. Kabri üzerine türbe, 200 yıl sonra, Timur Han tarafından inşa edilmiştir.

 

DİVAN-I HİKMET

 

DİVAN-I HİKMET: 12. yüzyılda Ahmet Yesevi tarafından dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazılmış dini, tasavvufi ve öğretici bir eserdir.

Dörtlüklerin her birine “hikmet” adı verilmiş ve bu hikmetler Orta Asya ve Anadolu’da yayılarak halkı derinden etkilemiştir.

Orta Asya ve Türk boylarının bulunduğu bölgelerde yüzyıllarca sevilerek okunan “Bakırgan Kitabı”nın yazarı olan Hakim Süleyman Ata Ahmet Yesevi’nin haleflerinden biridir.Onun eseri de dini, tasavvufi ve öğretici şiirlerden oluşmaktadır.

 

Bir Türkmen Yaşlısı

 

   "Kafir bile olsa, hiç kimsenin kalbini kırma; çünkü kalbi kırmak Allah'ı kırmaktır. Gönlü kırık zavallı garip birini görsen, yarasına merhem koy, yoldaşı ve yardımcısı ol."

                     AHMET YESEVİ

 

DEĞERLENDİRME SORULARI

 

1) XI. yüzyılın sonlarında Batı Türkistan’da doğdu. Çocuk yaşlarında anne ve babasını kaybetti ve Yesi şehrine geldi. Tasavvuf yoluna girdi ve ölünceye kadar bu yolda vasıflı insan yetiştirmek için çaba sarf etti. Kurduğu tarikatla Orta Asya’da etkin olduğu gibi Anadolu’nun Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında önemli rolü oldu. Türk Tasavvuf Edebiyatımızın öncüsü ve kurucusu olarak kabul edilir. Hece vezni ile yazdığı didaktik bir divanı vardır.

Yukarıda hakkında bilgi verilen şairimiz kimdir ve eserinin adı nedir?

 

 

2)Aşağıdaki eserlerin yazarları kimlerdir?

 

a)Divân-ı Hikmet

b)Kutadgu Bilig

c)Atabetü’l-Hakâyık

d)Divânü Lügati’t-Türk

 

3) Yüknekli Edip Ahmet hangi eseriyle tanınmıştır? Bu eserin anlamını belirtiniz.

 

 

4)   Yüknekli Edip Ahmet eserinde hangi konuları işlemiştir?

 

5)Ahmet Yesevî, Anadolu’daki Türk edebiyatını nasıl etkilemiştir?

 

 

6).........İslam medeniyeti etkisindeki Türk edebiyatının en eski eseridir. Karahanlılar döneminde Saltuk Buğra Han'a sunulduğu bilinen bu ilk eser, "Has Hacip"lik rütbesiyle anılan Yusuf un, aruz vezniyle, mesnevi şeklinde yazdığı, didaktik özellikte, ahlak, siyaset, hikmet konularını işleyen manzum bir eserdir.

    Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden han­gisi getirilebilir?

    A) Divan-ı Hikmet                  B) Divan-ı Kebir

    C) Kutadgu Bilig                     D) Mesnevi

    E) Divan-ı Lügat-it Türk

 

 

7)Şiirlerini heceyle yazdı. "Hikmet" adı verilen şiirlerinde dini, tasavvufi konuları işledi. Asıl etkisi şiirleriyle

birlikte yayılan Tasavvuf düşüncesiyle oldu.  Tasavvuf akımı Anadolu içlerine kadar onun etkisiyle geldi.

Başta Yunus Emre olmak üzere birçok tasavvuf şairini etkiledi.

Parçada tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir?

A)  Mevlana Celaleddin                                                                            B) Ali Şir Nevai

C) Yusuf Has Hacib                                                                                  D) Edip Ahmet

E) Ahmet Yesevi

 

 

8)Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk destanlarından değildir?

A) Saltuk Buğra Han Destanı

B) Alp Er Tunga Destanı

C) Oğuz Kağan Destanı

D) Türeyiş Destanı

E)  Ergenekon Destanı

 

9)Aşağıdakilerden hangisi bir "doğal destan" değildir?

A) Göç Destanı

B) Alp Er Tunga Destanı

C) Şu Destanı

D) Genç Osman Destanı

E) Ergenekon Destanı

 

 

10)İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Dönemi sözlü ürünlerinden "Sagu" ite ilgili, aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir bilgi yanlışı  vardır?

A)  Nazım  birimi dörtlüktür,  7'li  hece ölçüsüyle söylenmiştir.

B)  Sevilen bir kimsenin ölümünden sonra yapılan ve "yuğ" denilen dini yas törenlerinde söylenen şiirlerdir.

C)  Bu şiirlere Halk edebiyatında "ağıt", Klasik Türk edebiyatı nazmında "mersiye" denilmiştir.

D)  ilk defa Yusuf Has Hacip tarafından Kutadgu Bilig'de yazıya geçirilmiştir.

E)   "Sagu'larda ölen kimsenin değeri, yaptıkları, ge­
ride kalanların duydukları acılar anlatılmıştır.

 

 

11)Kutadgu Bilig hangi nazım biçimiyle yazılmıştır?

 

A)Mesnevi

B)Gazel

C)Tuyug

D)Murabba

E)Koşma

 

         “Dersimiz burada bitmiştir. Hoşça bakın zatınıza.” “GULUBULBUL…”