AD AKTARMASI (MECAZ-I MÜRSEL)

Bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır. Buna Düz Değişmece ya da Mecaz-ı Mürsel adı verilir.

 

İç-dış ilişkisi: Bir varlığın dışı söylenerek içi ya da içi

söylenerek dışı kastedilir.

 

Örnek: Evi gelecek hafta taşıyoruz.  (Evin eşyalarını)

            Çayı ocağa koyuver.               ( Çaydanlığı)

        

Bütün-Parça İlişkisi: Bir varlığın bütünü söylenerek parçası,

 parçası söylenerek bütünü kastedilir.

 

Örnek: Sokağın ilk girişindeki apartmanda oturuyorum. (Apartmanın dairesi)

             Herkes başının üstünde bir çatı olmasını ister   (Ev)

 

Somut-Soyut İlişkisi: Soyut bir kavram söylenerek somut

bir varlık kastedilir.

 

Örnek: Düşük bir maaşla beş canı besliyor. (İnsan)

 

Sanatçı-Eser İlişkisi: Sanatçının adı söylenerek eseri

ya da eserleri kastedilir.

        

Örnek: Biz Yahya Kemal’ i okuyarak yetiştik.  (Romanını)

 

Yer (Şehir, Kasaba, Köy)- İnsan İlişkisi: Yer adı söylenerek

insan adı kastedilir.

Örnek: Takımı şampiyon olunca tüm Adana bayram etti. (Şehir halkı)

         Törende bütün kasaba meydanda toplanmıştı. (Kasaba halkı)

 

Şehir-Yönetim ilişkisi: Bir ülkenin başkenti söylenerek

yöneticileri kastedilir.

 

Örnek: Ankara bu olayda duyarsız kaldı.   (Devlet yöneticileri)

 

Yön-Bölge, İnsan İlişkisi: Yön adı söylenerek o yerde

oturan insanlar kastedilir.

 

Örnek: Batı’nın tavrını anlamak güç.  (Avrupa ülkeleri)

 

Bir Kap Söyleyip İçindekileri Çağrıştırma:

 

Örnek: Bardağını bitir de sana çay doldurayım. (Çayını bitir)

 

Soru:   Marmara’da her yelken

         Uçar gibi neşeli

 

Yukarıdaki dizelerde olduğu gibi , kimi sözler benzetme

amacı gütmeden kendi anlamı dışında kullanılır.

 

Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu örnektekine

benzer bir kullanım vardır?

A)    Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl.

B)     Ben ezelden beridir hür yaşadım hür yaşarım.

C)     Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda.

D)    Bastığın yerleri toprak diyerek geçme tanı.

E)     Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda.

                                                                (1995-ÖSS)

                                              Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni

                                                 Halil İbrahim ASLANHAN