|
YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU
27 Mart 1889’da Kahire’de doğdu, 13 Aralık 1974’te Ankara’da
öldü. Yazar, diplomat, politikacı. Karaosmanoğulları'ndan
Abdülkadir Bey ile İkbal Hanım'ın oğlu. Yazar Burhan Asaf
Belge'nin eniştesi. Yazar Murat Belge'nin eniştesi.
İlköğrenimine ailesiyle birlikte 6 yaşındayken gittiği
Manisa’da başladı. 1903’te İzmir İdadisi’ne girdi. Ömer
Seyfettin, Şahabeddin Süleyman ve Baha Tevfik ile burada
tanıştı. Babasının ölümünden sonra 1905'te annesiyle
birlikte Mısır’a gitti. Öğrenimini İskenderiye’deki bir
Fransız okulunda tamamladı. 2'nci Meşrutiyet'in ilanından
kısa bir süre önce İstanbul'da geldi. 1908’de başladığı
İstanbul Hukuk Mektebi’ni bitirmedi. 1909’da Şehabettin
Süleyman aracılığıyla Fecr-i Âti topluluğuna katıldı. Muhit,
Şiir ve Tefekkür, Servet-i Fünun, Rübab, Türk Yurdu, Peyam-ı
Edebi, Yeni Mecmua, İkdam gibi dergi ve gazetelerde yazıları
yayınlandı. 1916’da tedavi olmak için gittiği İsviçre’de üç
yıl kaldı. Mütareke yıllarında İkdam gazetesindeki
yazılarıyla Kurtuluş Savaşı’nı destekledi. 1921’de Ankara’ya
çağrıldı. "Tetkik-i Mezalim" komisyonundaki görevi nedeniyle
Kütahya, Simav, Gediz, Sakarya yörelerini ddlaştı.
Cumhuriyet'in ilanından sonra 1923’te Mardin, 1931’de Manisa
milletvekili oldu. Burhan Asaf Belge'nin kızkardaşi Leman
Hanım'la evlendi. 1932’de Vedat Nedim Tör, Şevket Süreyya
Aydemir, Burhan Asaf Belge ve İsmail Hüsrev Tökin ile
birlikte "Kadro" dergisini kurdu. 1934’te dergi kapatıldı.
Tiran elçiliğine atandı. 1935’te Prag, 1939’da La Hay,
1942’de Bern, 1949’da Tahran ve 1951’de yine Bern
elçiliklerine getirildi. 27 Mayıs 1960’tan sonra Kurucu
Meclis üyeliğine seçildi. Siyasal hayatının son görevi
1961-1965 arasındaki Manisa milletvekilliği oldu. Ulus
gazetesinin başyazarlığını yaptı. Anadolu Ajansı'nın Yönetim
Kurulu Başkanı'ydı. Ölümünden sonra Beşiktaş'ta Yahya Efendi
Mezarlığı'nda toprağa verildi.
Çocukluktan başlayarak babasının zengin kütüphanesinden
yararlanıp okuma zevki edindi. Mısır'daki günlerinde bu
zevki geliştirdi. Yazarlığa Ümit, Servet-i Fünun, Resimli
Kitap gibi dergilerde başladı. Fecr-i Âticiler’in "sanat
kişiseldir" görüşünü paylaştığı ve "sanat için sanat"
yaptığı bu ilk döneminde "Nirvana" adlı bir oyun, makaleler,
denemeler, şiirler ve öyküler yazdı. Balkan Savaşı ve I.
Dünya Savaşı sırasında ülkenin içinde bulunduğu zor
koşullar, sanat anlayışını değiştirmesine yol açtı. Sanatın
toplumsal işlevine de ağırlık vermeye başladı. Bu ikinci
dönem eserlerinde önce Ömer Seyfettin ve arkadaşlarının
dilde yenileşme çabalarına karşı çıktı. Sonra Ziya Gökalp'in
de etkisiyle Yeni Lisan ve Milli Edebiyat akımını benimsedi.
Daha çok romancı yönüyle ön plana çıktı. Bu türün
edebiyatımızdaki önemli temsilcilerinden biri oldu. Yazarlık
yaşamı boyunca Batı edebiyatı özelliklerine de sıkı sıkıya
bağlı kaldı. Balzac, Flaubert ve Zola'dan etkilendi.
Eserlerinde belli tarihsel dönemleri ele aldı. Kiralık Konak
I. Dünya Savaşı öncesinin, Hüküm Gecesi II. Meşrutiyet’in,
Sodom ve Gomore Mütareke döneminin, Yaban Kurtuluş Savaşı
yıllarının, Ankara Cumhuriyet’in ilk on yılının, Bir Sürgün
2'nci Abdülhamid döneminin işlendiği romanlardır. Panorama
1923-1952 yıllarını kapsar. 1955’ten sonra da anıları
dışında kitap yazmadı. Romanları arasında en ünlüleri Nur
Baba, Kiralık Konak ve Yaban’dır. İlk romanı Nur Baba,
1922’de kitap olarak basılmadan önce gazetede yayınlandı.
ESERLERİ
ROMAN:
Kiralık Konak (1922)
Nur Baba (1922)
Hüküm Gecesi (1927)
Sodom ve Gomore (1928)
Yaban (1932)
Ankara (1934)
Bir Sürgün (1937)
Panaroma (2 cilt, 1953)
Hep O Şarkı (1956)
ÖYKÜ:
Bir Serencam (1914)
Rahmet (1923)
Milli Savaş Hikâyeleri (1947)
ŞİİR:
Erenlerin Bağından (1922)
Okun Ucundan (1940)
OYUN:
Nirvana (1909)
ANI:
Zoraki Diplomat (1955)
Anamın Kitabı (1957)
Vatan Yolunda (1958)
Politikada 45 Yıl (1968)
Gençlik ve Edebiyat Hatıraları (1969)
MONOGRAFİ:
Ahmet Haşim (1934)
Atatürk (1946)
MAKALE:
İzmir’den Bursa’ya (1922, Halide Edip, Falih Rıfkı Atay ve
Mehmet Asım Us ile birlikte)
Kadınlık ve Kadınlarımız (1923)
Seçme Yazılar (1928)
Ergenekon (iki cilt, 1929)
Alp Dağları’ndan ve Miss Chalfrin’in Albümünden (1942)
|
|