YABANCI
EDEBİ AKIMLAR VE EDEBİYATIMIZDA UZANTILARI
Not:Bir sanatçı
birden fazla akımın özellikleri bulunabileceği gibi;zamanla
birden fazla akım içersinde yer almış olabilir.
Klasizm(Soyyapıtçılık)
Felsefi temelini
Descartes ve Pascal atmıştır./ Seçkin insanlara hitap eder./
Akıl,sağduyu ön plandadır./
Konularını eski Yunan
ve Latin kaynaklarından alır./ Üç birlik kuralı esas
alınır./ Mükemmel insan tipi işlenir./
Dil kusursuz ve
sağlamdır./ Çirkin,kötü konular ele alınmaz./
Yazar
kişiliğini gizler./
Sanat için sanat
anlayışı hakimdir./
Sanatçılar
Descartes, Boileau,Racine,Corneille,La
Fontainne,Pascal,Madam De La Fayette,La Bruyere,Boussuet,Moliere
Şinasi,Ahmet
Vefik Paşa,Ali Bey,Yusuf
Kamil Paşa
Romantizm(Coşkuculuk)
Felsefi temelini
J.J.Rousseau atmıştır./ İlkelerini
Victor Hugo,Cromwell
adlı eserinin önsözünde açıklamıştır./
Klasizme tepki olarak
doğmuştur./ Duyguları ön plana çıkarmıştır./ Hristiyanlığa,milli
kaynaklara yönelmişlerdir./
Sanatçı kişiliğini
gizlemez./ Tasvire önem verilir./ Kahramanlar toplumda
yaşayan bütün tiplerden olabilir./
Toplum için sanat
anlayışı hakimdir./ Dil ağırdır,süslüdür./ Üç birlik kuralı
kaldırılıp,dram türü oluşturulmuştur./
Karşıtlıklardan
yararlanılır./Tarihi,aşk,ölüm,tabiat
konuları işlenir./
Sanatçılar
Rousseau,Victor Hugo,Voltaire,Goethe,Lamartine,Puşkin,Chateaubrian,Shakespeare,Lord
Byron,Schiller,A.Musset,A.Dumas
Namık
Kemal,
Abdulhakhamid Tarhan,Ahmet
Mithat Efendi
Realizm(Gerçekçilik)
Öncülüğünü Stendhal
yapmıştır./ Romantizme tepki olarak doğmuştur. / Gözlem ve
belgeye dayanır./ Tarafsızlık esastır./
Toplum gerçekleri ele
alınmasına karşın, "sanat için sanat" anlayışı benimsenir./
Konular gerçek yaşamdan alınır./
Biçim güzelliği
önemlidir./ Yazar kendi görüş ve yorumlarını katmaz./ Dil ve
anlatım süslü değildir./ Üslup önemlidir./
Sanatçılar
Stendhal,
Balzac,Gustave
Flaubert,Lev N.
Tolstoy,Dostoyevski,
A. Çehov, M Şolohov, Ernest Hemingway,John Steinbeck,
Herman
Melville, Charles Dickens,Gogol,Turganyev ,Maksim
Gorki ,Mark Twain,Jack Landon,
Recaizade Mahmut Ekrem ,Samipaşazade
Sezai,
Nabızade Nazım,Mehmet
Rauf,
Halit Ziya,Refik
Halit,Falih
Rıfkı,Sait
Faik,
Memduh Şevket,Reşat
Nuri,Yakup
Kadri,Halide
Edip,Orhan
Kemal,Kemal
Tahir,Yaşar
Kemal,Fakir
Baykurt
Naturalizm(Doğalcılık)
Kurucusu
Emile Zola’dır.İlkelerini
Deneysel Roman
adlı kitabında açıklamıştır./ Aşırı bir gerçekçilik vardır./
Kişiler, sosyal
düzeylerine göre konuşturulur./ Gözlem yerine,deney ve
Determenizme(neden-sonuç ilişkisi) önem verilir./
Sanat, toplumsal
sorunların çözümü için bir araç olarak görüldüğünden "Toplum
için sanat" anlayışı hakimdir./
Ayrıntı çok fazladır./
Kötümserlik hakimdir./ Maddecilikten beslenir./ Çevrenin
insan üzerinde etkileri araştırılmıştır.
İnsanın fizyolojik
özellikleri üzerinde durulmuş; insan ırsiyet (soyaçekim) ve
genetik özellikleriyle ele alınmıştır.
Sanatçılar
Emile Zola,Alphonse
Daudet,Guy de Maupassant,Goncourt Kardeşler,H.Taine,Guy de
Moupossant
Hüseyin Rahmi Gürpınar,Beşir Fuat,Nabızade Nazım
Parnasizm(Şiirde
Gerçekçilik)
Romantik
şiire
tepki olarak doğmuştur./ Realizm ve Naturalizm’in
kurallarını benimsemiştir./
Sanat için sanat
anlayışını benimser./ Yararlılık(Pozitivistilk) esastır./
Biçim güzelliğini her şeyin üstünde tutarlar./
Ölçü ve uyağa çok önem
vermişlerdir./ Duygunun yerine düşünceler ön plandadır./
Tarihi olaylara özlem duyarlar./
Sanatçılar
Gautier,
Banville, François Coppee,Heredia,Leconte de Lisle
Tevfik
Fikret,Yahya
Kemal,
Sembolizm(Simgecilik)
Akımın öncüsü
Baudelaire’dir./ Parnasizme tepki olarak doğmuştur./
Duygusallığa, insanın iç dünyasına yönelmişlerdir./
Şiirde anlam kapalı
olmalıdır,yorumlanmalıdır./Hayalcilik ,Gerçeklerden kaçış
vardır./Bol mecaz kullanılmıştır./Lirizm ön plandadır./
Toplumsal sorunlarla
ilgilenilmediğinden"sanat için sanat" anlayışı benimsenir./
Biçime önem verilmez./ Dil ağır ve sanatlıdır./
Sanatçılar
Baudelaire,Rimbaud,Mallarme,Paul
Verlaine,PuşkinAdger,Allen Poe
Cenap
Şahabettin,Ahmet
Haşim,Cahit
Sıtkı,
Ahmet Hamdi Tanpınar ,Ahmet
Muhip Dranas,Necip
Fazıl,Mehmet
Akif
Empresyonizm(İzlenimcilik)
Dış alem değil,iç
alemle ilgilenir./ Dış dünyanın iç dünyadaki
izlenimleri
anlatır./ Özgürlükçüdür./
Belli bir şekil ve
ahlak kaygısı taşımazlar./ Amaç taşımazlar./
Sanatçılar
Rilke,J.Joyce,Rimbaund,Verlainne
Dadaizm
Dil ve estetik
kurallarını tanımazlar./ Anlatım başıboş ve kapalıdır./ Aklı
değersiz bulurlar./
Hiçbir şeyin varlığına
doğruluğuna inanmazlar./Mizahi anlayış vardır./ Sonraları
Sürrealizme dönüşmüştür.
Sanatçılar
Tristan
Tzara,Andre Breton,Louis Aragon,Peret,Soupapault
Garipçiler
akımı,Orhan
Veli Kanık
Sürrealizm(Gerçeküstücülük)
Öncüsü Andre Breton’dur./
Realizme karşıdır./ Düşe,bilinçaltına ve rastlantıya önem
verir./ Aklın denetimini uzak tutarlar./
Freud’un görüşlerini
esas alırlar./ Hiçbir şey düşünmeden yazmaya önem verirler./
Mizah ve espiriyi kullanırlar./
Gelenek, görenek, töre
ve yasalara karşı çıkarlar./
Sanatçılar
Andre Breton,Paul
Eluard,Luis Aragon
Orhan Veli Kanık,Garipçiler,İkinci
Yeni akımı
Egzistanyalizm(Varoluşçuluk)
Kurucusu J.Paul
Sartre’dir./ Bunalım edebiyatıdır./ İnsanın önce var
olduğunu,sonra davranışlarıyla kendini yarattığını savunur./
Sanatçılar
J.Paul Sartre,Andre
Gide,Albert Camus,W. Faulkner,A. Malraux,S. De Beauvoir
Melih
Cevdet Anday,Demir Özlü,Selim
İleri
Neoklasizm
Sembolizme tepki olarak
doğmuştur./ Ölçünün serbestliğine karşı çıkar./ Amacı aklın
üstünlüğünü yeniden kabul etmektir./
Klasik eserlerden
faydalanmayı amaç edinirler./
Sanatçılar
Jean Moreas,Henri de
Ragnier
Yahya Kemal Beyatlı
Fütürizm(Gelecekçilik)
Marinetti tarafından
kuruldu./ Makineyi ve hızı sanata sokmuşlardır./ Ahlaka
karşıdır./ Geçmişe isyan vardır./
Sanatçılar
Marinetti,Mayakovski,
Nazım
Hikmet Ran
Kübizm
İtalyan ressam Picasso
başlatmıştır./ Empresyonizme tepki olarak doğmuştur./
Karmaşıklık vardır./
Konunun görünmeyen
yönleri de göstermeyi amaçlarlar./ Duygu ve olaylar
birbiriyle karışık verilmiştir./
Farklı yerlerdeki
gerçekleşen şeyler aynı kabul edilerek verilir./ Edebiyatta
pek yankı bulmamıştır./
Sanatçılar
Picasso,Brague,Apolinaire
Diğer Akımlar
Letrizm
(Harfçilik),Ekspresyonizm(Dışavurumculuk),Ünanimizm(Tekruhçuluk)
Neosembolizm(Neoklasiklere
karşı)
Picasa Slayt Programı
www.edebiyatogretmeni.net
