PRATİK EDEBİYAT BİLGİLERİ
1. Sagu-ağıt-mersiye
konu yönüyle ortaktır. Mersiye ölçü yönünden farklıdır.
2. Koşuk, sagu ve
destan
İslamiyet öncesi dönemde,
dörtlükler biçiminde, hece ölçüsüyle ve
genellikle yarım uyak kullanılarak söylenmiştir.
3. Yapay
destanlar, doğal
destan sürecinden geçmeyen yazarı bilinen destanlardır.
4. Orhun
(Göktürk) Yazıtları 8.yy. da Orhun Irmağı kıyısında
dikilen, yazılı edebiyatımızın ilk ürünleridir.
5. Kutadgu Bilig,
siyasetname olup,
Yusuf Has Hacib tarafından
yazılan, didaktik özellikler taşıyan alegorik bir eserdir.
6. Atabetü’l-Hakayık
(Edip
Ahmet), Divan-ı
Hikmet (Ahmet Yesevi)
tasavvufî eserlerdir.
7. Dede
Korkut Hikayeleri, Oğuzların savaşlarını anlatan,
destan devrinden halk hikayeciliğine geçişin
ürünü olan, on iki
hikayeden oluşan
anonim
ürünlerdir.
8. Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş-ı Veli
13.yy. da yaşayıp insanlık sevgisini anlatan
tasavvufçulardır.
9. Risaletü’n-Nushiye (Yunus Emre), Divan-ı Kebir
(Mevlana), Makalat (Hacı Bektaş-ı Veli) tasavvufu anlatan
eserlerdir.
10. İlahi
(nefes-deme), şathiye,
nutuk, devriye
tasavvuf şiirinin
dörtlükle oluşan türleridir.
11. Koşma, semai, varsağı,
destan
aşık edebiyatı ürünleridir.
Dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazılırlar. Koşma, işlediği
konulara göre koçaklama, güzelleme, taşlama,
ağıt dörde ayrılır.
12. Kaygusuz Abdal ve
Pir Sultan Abdal
tasavvufu farklı yorumlayan kişilerdir.
13. Karacaoğlan,
Emrah,
Aşık Veysel
güzelleme; Dadaloğlu,
Köroğlu
koçaklama türünde eserler vermişlerdir.
14. Seyranî (kişsel), Dertli
(toplumsal) taşlama örnekleri vermişlerdir.
15. Mani,
“aaxa” uyak düzeninde, 7’li hece ölçüsü ve tek dörtlük oluşu
nedeniyle anonim edebiyatın en yaygın nazım biçimidir.
Divan
şiirindeki rubai ve tuyuğla ortak özelliklere
sahiptir.
16. Olağanüstülük, kahramanlarının soylu kişilerinden
oluşması, abartılı anlatım destanla
masalın ortak
özellikleridir. Destan milli, masal çoğunlukla evrenseldir.
Destan konusunu tarihi bir gerçekten alır, masal tamamıyla
hayal ürünüdür.
17.
Gazel 5-15, kaside 33-99 beyit ve “aa xa xa xa…”
uyak düzeniyle, mesnevi ise
beyit sayısında sınırlama olmaksızın “aa bb cc dd
…” uyak düzeniyle yazılır.
18. Şarkı ve tuyuğ
Türk edebiyatına özgü nazım şekilleridir.
19. Rubai,
tuyuğ, murabba dörtlüklerle oluşturulan divan
şiiri
nazım türleridir.
20. Felsefî ve dinî konuların işlendiği “terkib-i bend” de
vasıta beyiti devamlı değişir. “Terci-i bend”de vasıta
beyiti aynı kalır.
21. Gazel ve
kasidede ilk beyite matla, son beyite makta,
şairin adının geçtiği beyite mahlas beyiti veya taç beyit
denir.
22. Dize sonlarındaki uyaktan başka şiirin ortasında da
uyak bulunursa buna musammat gazel veya musammat kaside
denir.
23. Münacat, naat, h,c,v divan şiirinde şiirin konularına
göre aldığı
isimlerdir.
24. Divan
edebiyatında şairler hakkında bilgi veren
eserlere tezkire, halk edebiyatında cönk adı verilir.
25. Mecalisi’n-Nafais (Ali
Şir Nevai) ilk şairler tezkiresidir.
26. Harname (Şeyhi), 15.yy.da
yazılmış hiciv türünde bir mesnevidir.
27. Şikayetname,
Fuzuli’nin maaşını
alamadığı için yazdığı
mektup türündeki eseridir.
28. Nefi,
17.yy.da hiciv örneği “Siham-ı Kaza”; nabi, aynı yüzyılda
yazdığı, didaktik eser olan “Hayriyye” ile tanınır.
29. Nedim
ve Şeyh Galib hece ile de yazan
divan şairleridir.
30. Katip
Çelebi “Cihannüma” (coğrafya), Keşfü’z-Zünun;
Evliya
Çelebi,
Seyahatnme; Naima, “Naima Tarihi” adlı eserleri
yazan
Divan edebiyatının nesir ustalarıdır.
31. Takvim-i Vakayi (ilk resmî
gazete), Ceride-i Havadis (ilk yarı resmî gazete),
Tercüman-ı Ahval (ilk özel gazete), Şair Evlenmesi-şinasi
(İlk tiyatro),
Telemak-Yusuf kamil Paşa (ilk çeviri roman ), Taaşşuk-ı
Talat ve Fitnat-Şemsettin
Sami (ilk yerli roman),
İntibah-Namık
Kemal (ilk edebi roman),
Cezmi-Namık Kemal (ilk
tarihi roman),
Araba Sevdası-Recaizade
Mahmud Ekrem (ilk
realist roman), Karabibik-Nabizade
Nazım (köy konulu ilk eser), letaif-i Rivayet-Ahmet
Mithat (ilk
öykü),
Eylül-Mehmet
Rauf (ilk
psikolojik roman), Mai ve Siyah-Halit
Ziya Uşaklıgil ( Batılı anlamda ilk realist
roman).
32. Tanzimat romanında
yanlış batılılaşma ve cariyelik en yaygın konulardır.
33. Tanzimat şiirinde divan şiiri biçimleri kullanılmış,
içerik değişmiştir.
34. Namık Kemal hem
tiyatro hem roman yazmış; ancak onu asıl tanıtan
vatan temalı şiirleridir.
35. Tahrib-i Harabat ve Takib, Namık Kemal’in
Ziya Paşa için yazdığı eleştirilerdir.
36.
Ahmet Vefik Paşa, Moliere’den
Cimri,
Hastalık Hastası, Kibarlık Budalası gibi
tiyatroları çevirmiştir.
37. Ahmet
Mithat Efendi’nin halka okuma zevkini aşılama
düşüncesini
Hüseyin Rahmi ve
Halide Edep de sürdürmüştür.
38. Edebiyatımızın ünlü sözlükleri;
Divan-ü Lugati’t-Türk,
Muhakemetü’l-Lugateyn,
Lehçe-i Osman ve Kamus-ı Türkî’dir.
39. Tanzimat edebiyatı
ikinci döneminde “sanat sanat için” anlayışına
dönülerek,
Servet-i Fünun edebiyatına
hazırlık yapılır.
40. R. Mahmut Ekrem “Güzel olan her şey şiire girebilir.”
diyerek
Muallim Naci ile kafiye tartışmasını başlatır.
41. A. Hamit Tarhan, Namık Kemal’in tiyatro anlayışının
tersini savunur. Tiyatro tekniği iyi olmadığı için yazdığı
tiyatrolar sahnelenemez.
42. Edebiyatımızda ölüm temasıyla meşhur şairler;
Abdülhak Hamit,
Cahit Sıtkı,
Yahya Kemal’dir.
43. Servet-i Fünuncular beyit anlayışını kırarak nazımı
nesre yaklaştırırlar.
44. Servet-i Fünun’da romanlar realizm ve natüralizmden;
şiirler ise sembolizm ve parnasizmden etkilenir.
45. Servet-i Fünun romanı, çevre olarak İstanbul’u,
karakter olarak aydınları seçer.
46. Tevfik
Fikret, sanatının ikinci döneminde sanatı
toplumun hizmetine sunar, hece ölçüsüyle yazdığı şiir
kitabının ismi Şermin’dir.
47. “Sis”, Tevfik Fikret’in İstanbul’a hakaretlerle dolu
şiiridir.
48. Cenab
Şahabettin, parnasizm ve sembolizmden etkilenmiş,
bir şiirde birden çok
aruz kalıbı kullanmıştır.
49. H. Ziya Uşaklıgil,
Balzac, Stendhal, flaubert
gibi realist yazarlardan etkilenmiş; Batılı anlamda ilk
realist roman
Mai ve Siyah’ı yazmıştır.
50. H. Ziya’nın
anı türündeki eserleri
Kırk Yıl, Saray ve Ötesi’dir.
51. Hüseyin
Cahit Yalçın, “Edebiyat ve Hukuk” adlı
makalesiyle
Servet-i Fünun dergisinin kapanmasına neden olmuştur.
52. Sürgüne gönderilen başlıca
sanatçılar; Namık Kemal, H.
Cahit Yalçın, Süleyman Nazif,
Ziya Gökalp, şair Eşref,
Refik
Halit Karay’dır.
53. Süleyman Nazif ve Ahmet Hikmet Müftüoğlu dil yönüyle
–sırasıyla- Tanzimat ve
Milli Edebiyata
bağlıdırlar.
54. Şık,
Şıpsevdi, Mürebbiye, Metres, Kaynanam Nasıl Kudurdu
Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın romanlarıdır.
55. Ahmet
Rasim, İstanbul’un
günlük yaşantısını sade bir
dille anlatan bağımsız yazarlardandır.
56. Fecr-i
Ati, Servet-i Fünun’u eleştirmesine rağmen onun
“Sanat kişiseldir.” anlayışını devam ettirmiştir.
57. Milli Edebiyat, “Genç Kalemler” dergisinde yayımlanan
“Yeni Lisan” adlı
makaleyle 1911 yılında
başlar.
58. Milli Edebiyat bir yönüyle
halk
edebiyatına dönüşür.
59. Ömer
Seyfettin, mili ve tarihî konulu
öyküleriyle
tanınan yazardır.
60. Edebiyatımızdaki ünlü öykücüler; H. Cahit Yalçın, Ömer
Seyfettin,
Memduh Şevket Esendal,
Sait Faik Abasıyanık,
Haldun Taner’dir.
61. Ziya Gökalp, Türkçülüğün felsefesini yapmış, Milli
Edebiyata düşünce yönüyle katkıda bulunmuştur.
62. Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık Ziya Gökalp’in şiir
kitaplarıdır.
63. Özel isimle anılan şairler; Sultanü’ş-Şuara (Şairler
Sultanı)-Baki, Vatan Şairi- Namık Kemal, Şairi-i
Azam-Abdülhak Hamit Tarhan, Bayrak Şairi-Arif Nihat Asya,
Türk Şairi-Mehmet
Emin Yurdakul…
64. Türk edebiyatının tarihini bilimsel açıdan işleyen
Mehmet Fuat Köprülüdür.
65. Edebiyat tarihi yazarları; M. Fuat Köprülü, Ahmet
Hamdi Tanpınar,
Ali Canip Yöntem’dir.
66. Halide Edip Adıvar, İngiliz edebiyatından etkilenir.
Ateşten Gömlek, Vurun
Kahpeye ( Kuruluş Şavaşı’nı işler);
Sinekli
Bakkal, Tatarcık (toplumsal konuları işler), Mor
Salkımlı Sokak (hatıra)
bazı eserleridir.
67. Y. Kadri Karaosmanoğlu, Tanzimat’la Atatürk Türkiye’si
arasındaki dönem ve kuşakların geçirdiği sosyal
değişiklikleri ve bunalımları işler. Tezli roman türünün
ustasıdır.
Kiralı Konak ( kuşak
çatısması),
Sodom ve Gomore (işgal
altındaki İstanbul’un olumsuz yanları),
Yaban (Kurtuluş Savaşı ve
köylü aydın uçurumunu işler),
Ankara ( Cumhuriyet’ten
sonraki Ankara’nın üç dönemi) Nur Baba ( Bektaşi tekkeleri)
belli başlı eserleridir.
68.
Reşat Nuri Güntekin’in
romanlarında yoğun bir Anadolu atmosferi vardır. Dili sade,
karakterleri halktandır.
69. Refik Halit Karay, sürgünde yazdığı Anadolu konulu
eserleriyle tanınır. Sürgün, Yezidin Kızı, Bugünün Saraylısı
(roman), Kirpinin Dedikleri,
Memleket Hikayeleri,
Gurbet
Hikayeleri bazı eserleridir.
70. Beş Hececiler Milli Edebiyatın devamı sayılır. Faruk
Nafiz Çamlıbel,
Enis Behiç
Koryürek,
Halit Fahri
Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç bu akımın
şairleridir.
71. Faruk
nafiz Çamlıbel, aruzla da yazmıştır. Çoban
Çeşmesi, Han Duvarları adlı şiirleri ünlüdür.
72. Mehmet
Akif Ersoy lirik-didaktik özellikteki şiirleriyle
tanınır. Manzum hikayecilikte ustadır. Safahat (yedi bölüm)
ünlü eseridir.
73. Ahmet Haşim sembolist şairdir. Şeiirlerinde anlam
kapalı, düzyazılarında dili yalındır. Bütün şiirlerini
aruzla yazmış, Fecr-i Ati’den sonra bağımsız olarak sanat
anlayışını devam ettirmiştir. Bazı eserleri; Piraye, Göl
Saatleri, Gurabhane-i Laklakan…
74. Yahya Kemal Beyatlı divan şiirine yeni yorum getirmiş,
eski nazım biçimleriyle Batılı şiirler yazmıştır.
Şiirlerinde sonsuzluğa erişme düşüncesi vardır. “Ok”
şiirinin dışındaki bütün şiirlerini aruzla yazmıştır.
Eserleri; Kendi Gök Kubbemiz, Eski Şiirin Rüzgarıyla, Aziz
İstanbul…
75. Yedi Meşaleciler, Beş
Hececileri duygusallıkla suçlamışlar; ancak
kendileri de sembolizmden etkilenmişlerdir. Z. Osman Saba,
Yaşar Nabi, Muammer Lütfi
Bahşi, Vasfi Mahir
Kocatürk,
Sabri Esat Siyavuşgil,
Cevdet Kudret Solok, Kenan Hulisi Koray sanatçılarıdır.
76. Garip Akımı (I. Yeniciler) sanatsal anlatımdan, ölçü
ve uyaktan kaçınmış sıradan insanların hayatlarını
işlemiştir.
77. II. Yeniciler, I. Yeni Hareketine tepki olarak ortaya
çıkmışlardır. Şiirde anlam kapalılığı savunmuşlar ve
sürrealizmden etkilenmişlerdir.
İlhan Berk,
Cemal Süreyya,
Edip Cansever,
Ece Ayhan
bazı temsilcileridir.
78. Ahmet
Hamdi Tanpınar,
Yahya Kemal’in
öğrencisidir. Şiirlerinde bilinçaltı,
rüya ve zaman kavramı baskındır. Geçmişe özlem
eserlerinin başlıca temasıdır.
Huzur, Saatleri Ayarlama
Enstitüsü, Beş Şehir bazı eserleridir.
79. Ahmet
Kutsi Tecer, Anadolu motiflerini işler. Dergah ve
Milli Mecmua’da eserleri yayınlanır. Koçyiğit Köroğlu,
Köşebaşı bazı eserleridir.
80. Ahmet
Muhip Dıranas, Fahriye Abla adlı şiiriyle
meşhurdur.
81. Cahit Sıtkı Tarancı, ölüm, yalnızlık konularını işler.
En çok bilinen şiirlerinden biri Otuz Beş Yaş’tır.
82. Fazıl
Hüsnü Dağlarca’nın en ünlü eserlerinden biri “Üç
Şehitler Destanı”dır. Eser yapay bir destandır.
83. Cahit Külebi: Birçok şiirinde noktalama işareti
yoktur. Çocuk şiirleriyle tanınır. “Türk Mavisi”
eserlerinden bir tanesidir.
84. Nurullah
Ataç: Deneme ve eleştirileriyle anılır.Devrik
cümle anlayışını başarıyla uygulamıştır.
“Günlerin getirdiği, Karalama Defteri” bazı eserleridir.
85. Gezi Yazısı
Yazanlar: Evliya Çelebi (Seyahatname),
Ahmet Haşim
(Frankfurt Seyahatnamesi),
Falih Rıfkı Atay (Yolcu
Defteri), Cenap Şahabettin ( Hac Yolunda)…
86. Psikolojik roman: Zehra (Nabizade Nazım), Eylül
(Mehmet Rauf),
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
(Peyami Safa)
87. Sait
faik Abasıyanık: Öykülerinde Adalar’ı, İstanbul’u
ve sıradan insanı işler. Durum hikayecisidir. Semaver,
Sarnıç, Son Kuşlar bazı eserleridir.
88. Necip
Fazıl Kısakürek: metafizik problemleri hecenin
gücüyle çok güzel anlatır. Şiir dışında tiyatro, öykü,
araştırma gibi alanlarda da eserler vermiştir. Çile, Bir
Adam Yaratmak bazı eserleridir.
89. Halikarnas
Balıkçısı (Cevat
Şakir Kabaağaçlı): Balıkçıları ve denizi işler.
Bodrum’un antik çağlarındaki ismini mahlas olarak kullanır.
90. Kemal
Tahir: Roman ve hikayelerinin konusunu sistemin
aksayan yönlerinden alır. Bozkırdaki Çiçek,
Devlet Ana,
Karılar Koğuşu, Esir Şehrin İnsanları bazı eserleridir.
91. Bedri
Rahmi Eyüboğlu; şair ve yazarlık dışında
ressamdır.
Karadut, Canım Anadolu bazı
eserleridir.
92. Tarık
Buğra: istiklal Savaşı’nın bilinmeyen yönlerine
yeni yorumlar getirdi.
Küçük Ağa, Osmancık, Siyah
Kehribar, yarın Diye Bir Şey Yok bazı eserleridir.
93. Yaşar
Kemal: Çukurova ve Toroslardaki efsanelere
dayalı, toprak kavgalarını işleyen roman ve
hikayeler
yazmıştır. İnce Memed, Orta Direk, Sarı Sıcak, Teneke bazı
eserleridir.
94. Orhan
Kemal: Köyden kente göç ve bu göçün son uçlarını
işler. 72. Koğuş, Hanımın Çitliği bazı eserleridir.
95.
Necati Cumalı: Ege Bölgesi’ndeki köylüyü işler.
Tütün Zamanı, Boş Beşik, Susuz Yaz bazı eserleridir.
96. Cemil Meriç:
Makale,
deneme,
eleştiri
ustasıdır. Bu Ülke,Umrandan Uygarlığa, Kırk Ambar bazı
eserleridir.
97. Cengiz Aytmatov:
Kırgız yazardır. Cemile, Gün Olur Asra Bedel, Selvi Boylum
Al Yazmalım bazı eserleridir.
98. Klasisizm, akıl ve sağduyuya önem verir. Latin ve
Yunan kaynaklarına yönelen kuralcı, yüksek zümre
edebiyatıdır. Moliere, Racine, La Fontaine klasik
yazarlardandır.
99. Romantizm, Klasisizm’e tepkidir. Kuralcılığı
reddederek ulusal konulara yönelir. Zıtlıklar, ak-kara
çatışması ve özellikle duygusallık ön plandadır.
Victor Hugo,
Goethe bazı yazarlarıdır.
100. Realizm, Romantizm’e tepkidir. Gerçekler gözleme dayalı
olarak anlatılır. Balzac, Stendhal, Flaubert, Tolstoy,
Dostoyevski ünlü temsilcileridir.
101. Parnasizm, realizm’in şiire yansımasıdır. Sözcüklerle
manzara çizilir.
102. Sembolizm, kapalı şiir anlayışını savunan edebi
akımdır.
103. Natüralizm: Aşırı gerçekçiliktir. Olayların ortaya
çıkışı neden sonuç ilişkisi deneylenerek anlatılır.
104.
Edebi akımların sıralanışı:
Klasisizm,
Romantizm,
Realizm,
Natüralizm(roman akımları);
Parnasizm,
Sembolizm,
Sürrealizm (şiir akımları)
105.
Dünya edebiyatının tanınmış
yazar ve eserlerinden
bazıları: Shakespeare (Hamlet ve Otello), Cervantes (Don
Kişot), Maksim Gorki (Ana), Montaigne (Denemeler), Schiller
( Wiliam Tell),
Dostoyevski (Suç ve Ceza),
Tolstoy
(Savaş ve Barış), Mark Twain ( Tom Sawyer’in Maceraları)
106. Klasik trajedide karakterler yüksek tabakadandır, konu
mitolojiktir. Ölüm ve yaralanmalar sahnede gösterilmez. Üç
birlik kuralı (zaman, mekan olay birliği) vardır.
107. Klasik komedide kişiler halkın içinden, konular günlük
yaşamdandır. Ölüm ve yaralanmalar sahnede gösterilir. Üç
birlik kuralı vardır.
108. Deneme,
kişisel düşüncelerin kanıtlama amacı güdülmeden aktarıldığı;
fıkra, günlük olayların sade bir dille yazıldığı;
makale, tezlerin kanıtlanmaya çalışıldığı;
eleştiri;
bir eserin bilimsel temellere dayanılarak yorumlandığı yazın
türleridir.
109. Lirik şiir, coşkuların işlendiği; epik şiir,
kahramanlık konularının işlendiği; pastoral şiir, kır ve
çoban yaşamının işlendiği; dramatik şiir, acıklı durumların
işlendiği; satirik şiir eleştirilerin işlendiği; didaktik
şiir; öğreticiliğin işlendiği şiir türleridir.
110. Redif, aynı görevli ekler ve aynı anlamlı sözcüklerdir.
Uyaktan sonra gelir.
111.
Nurullah Ataç,
Suut Kemal Yetkin,
Sebahattin Eyüboğlu, Bacon,
Montaige ünlü deneme yazarlarıdır.
112. Bir sözcüğün hem gerçek hem mecaz anlamda kullanılması
kinaye sanatını doğurur.
113. Hüsn-ü Talil sanatında olayın sebebi daha güzel bir
nedene bağlanır.
114. Bilinen bir konunun bilinmiyormuş gibi davranılması
Tecahül-i arif sanatını doğurur.
115. Sesteş sözcükler cinas sanatı yapar.
116. İntak (konuşturma) sanatının olduğu her yerde teşhis
vardır.
117. Masal, evrensel; destan ulusal nitelikler taşır.
118. Seci, düzyazıdaki ses benzerliğidir.
119. Bir şairin bir şiirine aynı ölçü ve aynı uyakla yazılan
şiirine nazire denir.
120. İlyada (Yunan), Kalevala(Fin), Nibelungen (Alman),
Ramayana (Hint), Şehname (Fars) dünyaca tanınmış
destanlardır.
121. Şarkı, tuyuğ, rubai dörtlüklerle yazılan
divan şiiri nazım şekilleridir.
122. Dilinin ağır oluşu ve yüksek zümreye yönelişi Divan
edebiyatı ile Servet- Fünun’un ortak özellikleridir.
123. Ağır ve sanatlı anlatım, sembollerle duyguları anlatma
biçimine Sebk-i Hindi denir. Sebk-i Hindi divan edebiyatında
kabul edilen bir anlayıştır.
124. Dacemeron hikayeleri (Bocecaeio) dünyanın ilk
hikayeleridir.
125. Aiskhlos, Sophokles, Euripides, Aristopanes eski Yunan
edebiyatının tiyatro ustalarıdır.
www.edebiyatogretmeni.net
En Güzel Paylaşımlar İçin Mail
Grubumuza Üye Olun
