29 Mart 1883’te Çorlu’da doğdu. 16 Mayıs 1952’de Ankara’da
yaşamını yitirdi. Türk
öykücülüğünün önemli
yazarlarından. Çocukluğu savaş yıllarına rastladığı için
ve maddi sıkıntılar nedeniyle düzenli bir eğitim göremedi.
Kendi kendisini yetiştirdi, Arapça, Farsça, Fransızca
öğrendi. Babasının ölümünden sonra çalışarak ailesine baktı.
1900'de gümrük memuru oldu. İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne
girdi. Parti müfettişi olarak Anadolu'yu dolaştı. Anadolu ve
Rumeli halkını yakından tanıma şansı buldu. İttihat ve
Terakki içinde, ticaret sermayesine karşı küçük esnaf ve
küçük girişimcilerin çıkarlarının savunulmasını isteyen
"Kara Kemal" kanadından yana tavır aldı. 1921'de ortaelçi
olarak Azerbaycan Bakü'ye gönderildi. 1925'de İstanbul'a
dönüşünde İttihat Terakki'den eski arkadaşları Kara Kemal,
Nail Bey, Muhittin Birgen, Sadık Vicdani ile "Meslek" adlı
haftalık siyasi gazeteyi çıkardı. Mekteb-i Sultani ile
Kabataş Lisesi'nde tarih ve
coğrafya
öğretmenliği yaptı. 1925’te Tahran ortaelçiliğine
atandı. 1930-1932 arasında Elazığ milletvekili oldu.
1932-1938 arasında Kabil ve Moskova elçilikleri yaptı. Yurda
dönüşünde Bilecik milletvekili oldu, 1941'de CHP Genel
Sekreterliği'ne getirildi. 1945'ten sonra bu görevi de
bırakıp sadece edebiyatla ilgilendi. İlk öyküleri Meslek
gazetesinde
yayınlandı. "Miras" adlı romanı da bu gazetede tefrika
edildi. Siyasetçi ve edebiyatçı kimliklerini ayrı tutmak
için yazılarında "M.Ş.E, Mustafa Memduh, Mustafa Yalınkat,
M. Oğulcuk, İstemenoğlu" gibi takma isimler kullandı.
"Ayaşlı ve Kiracıları" adlı romanıyla 1942 CHP roman
yarışmasında dereceye girdi. 1946-1952 arasında Sanat ve
Edebiyat, Seçilmiş
Hikayeler, Ulus, Ülkü, Hisar, Pazar Postası, Türk Dili
gibi gazete ve dergilerde yayınlanan öyküleriyle ünlendi.
Öykü ve romanlarında ele aldığı konular, kişiler çeşitlilik
gösterir. Sıradan insanların gündelik yaşamları üzerinde
durdu. Ev içi yaşam, aile ilişkileri, kahve mahalle ortamı
ile köylülük gibi temaları işledi. Katı sınıf ilişkileriyle
belirlenmemiş bir toplum özlemini dile getirdi. Olayları ve
kişileri önyargısız, sevecen ve gerçekçi bir yaklaşımla ele
aldı. Uzun boylu çözümlemelere girmekten kaçındı. Dilde
yalınlığı, duruluğu benimsedi, konuşma dilini esas alan bir
yazı dilinin öncülüğünü üstlendi.
ESERLERİ
ROMAN:
Ayaşlı ve Kiracıları (1934-1957)
Vassaf Bey (1983, ölümünden sonra)
ÖYKÜ:
Hikayeler 1. Kitap (1946, Otlakçı adıyla 1958)
Hikayeler 2. Kitap (1946 Mendil Altında adıyla 1958)
Temiz Sevgiler (iki cilt, ölümünden sonra 1983)
Veysel Çavuş (1984, ölümünden sonra)
Bir Küçük Çiçek (1984, ölümünden sonra)
İhtiyar Çilingir (1984, ölümünden sonra)
Bütün eserleri 9 cilt olarak 1983-1984'te yayınlandı