FABL
1. Kişileri
genellikle hayvan, bitki ve cansız varlıklar olan, ders verir nitelikli,
kısa masalımsı
öykülere fabl denir.
2. "Fabl"
sözcüğünün kökeni Latince "hikaye" manasına gelen "fabıla"'dır. Fakat bu
sözcük zamanla bir ahlak ilkesi veya davranış kuralını anlatan kısa sembolik
(simgesel) bir hikâye türünün adı olmuş
3. Bu tür
hikayelerin, kahramanları çoğunlukla
hayvanlardır. Hikâye kahramanı bu hayvanlar, kendi özelliklerini korumakla
birlikte insan gibi konuşurlar. Esasen "fabl" bu özelliği nedeniyle
masalımsı eserler arasında yer alır.
4. Fabllar
hem nazım, hem nesir biçiminde olurlar.
5. Fablın
sonunda her zaman bir ahlak dersi (kıssadan hisse) vardır. Bu ders kısa,
açık ve doğru olmalıdır ve mutlaka öykünün doğal bir neticesi gibi
görülmelidir.
6. Fabllarda
öğretici (didaktik) bir amaç güdülür, gündelik hayatla ilgili dersler ve
öğütler verilir. Okurlar çoğu zaman verilen dersin veya öğüdün ne olduğunu
anlamakta zorluk çekmezler. Çünkü bu ders veya öğüt eserin bir yerinde, çoğu
defa sonunda, bir
atasözü ya da
özdeyiş biçiminde açıkça belirtilir.
Fabllarda basit ahlak ilkelerine değinildiği gibi insanların birçok kusurlu
yönüne de dikkat çekilir.
7. Fabllar
aracılığıyla kanaatkârlık, özveri, yardımseverlik, iyi niyet gibi olumlu
davranışlar çocuğa kazandırılabilir. Özellikle 8-12 yaş grubu çocuklar fabl
okumaktan ve dinlemekten büyük zevk alırlar. Kanaatkârlık, tamahkârlık,
kıskançlık, paylaşımcılık gibi çocuklar tarafından anlaşılması güç
kavramların somut olaylarla anlatılması sebebiyle çok önemli bir eğitim
aracı olarak kabul edilmelidir.
8. Fabllar
insan belleğinde çok kolay saklanabilen ve ortaya çıkarılabilen özelliklere
sahip olduğu için sözlü gelenek içinde de yaşatılabilmektedir.
9. Çoğu
manzum olan fablların başlıca amacı, belli bir ana fikrin yalın veya birkaç
olayın yardımıyla en kısa yoldan açıklamaktır.
Bundan dolayı fabllar kısadır ve şu dört bölümden oluşur:
a)
Olayın ve
kahramanların tanıtıldığı giriş bölümü
b)
Olayın
entrikalarla düğümlendiği gelişme bölümü
c)
Düğümün
çözüldüğü sonuç bölümü
d)
Olay ve
olayların arkasında yatan ana fikrin açıklandığı ders bölümü (kıssadan hisse
bölümü)
10. Bütün
uluslarda ortak bir nitelikte olan fabllar basit, pratik ahlak ilkeleridir.
Bu nedenledir ki fabl yazarı ünlü Latin şairi Phedre " Fabl, insanların
kusurlarını düzeltmeye yaramalıdır." der.
11. Kişilerin
ve çocukların yakınlık duyduğu sevdiği varlıklar olduğu için fabllar,
çocukların ilgisini çeker.
Öykülemenin kısa oluşu da çocukların
fabllara duyduğu ilginin bir başka sebebidir. Sıkmadan verilen öğütler, bu
nedenle çocukların
eğitiminde yararlı olur.
12. Fabllar
eğlendirici ve sevimlidirler.
13. Dramatizasyona
uygun oluşları anlatımlarındaki hareketliliği
eyleme dönüştürmeye yardımcı olur.
Böylelikle yaşayarak öğrenmeye uygundurlar.
14. Fabllar
olay anlattıkları için bir başka
şiiri okumaktan ya da ezberlemekten daha
çok çocukların ilgisini çeker.
15. Fabllardan
resim çalışmalarında da yararlanılabilir. Bir fablda anlatılan olayın
bölümleri altı-yedi karede resimlenerek, resimlerin yorumlanması biçimindeki
bir sözlü anlatım çalışması yapılabilir. Ardından yapılacak yazılı anlatım
çalışması da çocuğun dil ve
anlatım yeteneğini geliştirmeye yardımcı olur. Manzum biçimde yazılmış
bir fabl düz yazıya, düz yazıyla yazılmış olan bir fablı da manzum biçimine
çevirme çalışmaları yapılabilir. Ancak bu çeşit çalışmalar, çocukların
düzeyleri göz önünde bulundurularak yaptırılmalıdır. Bu tür çalışmalar
nazım, nesir uygulaması olabilecekleri gibi çocukların dil gelişimlerine de
katkıda bulunurlar.
16. Dünyanın
en ünlü fabl yazarları Ezop ve Jean de
La Fontaine'dır.
Ezop'un
fablları MÖ 300 yılında derlenerek yazıya geçirilmiştir. ABD'li James
Thurber ve İngiliz George Orwell çağdaş fabl yazarlarıdır.
17.
Fabllar
teşhis ve
intak sanatları üzerine kurulmuştur.
18. Dünya
edebiyatında ilk ve önemli fabllar Hint yazarı Beydeba'ya aittir.
Beydeba 'nın fablları "Kelile ve Dimne" adlı bir eserde toplanmıştır.
19.
Türkçedeki
ilk örneği Harname'dir.
Türk
Dili ve Edebiyatı Öğretmeni
Orhan EREN
Masallar
Sayfasına Dön