28 Mart 1868’de Rusya Novgorod’da (Bugünkü adı Gorki) doğdu.
14 Haziran 1936'da Moskova'da yaşamını yitirdi. Asıl ismi
Aleksey Maksimoviç Peşkov. Çocukluğu Astrahan'da geçti.
Nakliyecilik yapan babasını 5 yaşındayken kaybetti. Annesi
yeniden evlenince doğum yeri olan Novgorod'a döndü.
Anneannesi ve büyük babası tarafından büyütüldü. Yalnızca
birkaç ay okula gidebildi. 8 yaşında çalışmaya başladı. Bu
sayede Rus işçi sınıfının yaşamını yakından tanıdı. Bir
gemide bulaşıkçılık yaparken okuma merakı sardı. Yoksullukla
ve acıyla dolu bir hayat sürdüğü için Rusça'da "acı"
anlamına gelen "Gorki"
takma adını aldı. İlk gençlik yıllarını Kazan'da geçirdi.
İntihara kalkıştı, bir serseri gibi bütün Rusyayı dolaştı.
İlk öyküleri Tiflis'te bulunduğu yıllarda dergilerde
yayınlandı. 1895'te Petersburg'da yayınlanan bir dergide
çıkan "Çelkaş" adlı öykü ile ünlendi. Ardından "Yirmi Altı
Erkek ve Bir Kız" öyküsü yayınlandı. Ünü hızla yayıldı. Bu
öyküler kadar başarılı olmayan bir dizi roman ve öykü daha
yazdı. İlk romanı "Foma" 1899'da basıldı. Bu dönemde sağlam
bir olay örgüsü kuramaması ve yaşamın anlamı üzerine uzun
tartışmalara girmesi sonucu romanları başarısız sayıldı.
1906'da yazdığı ve Rus Devrimi'ne adadığı "Ana" en başarılı
romanı. 1899-1906 arasında Petersburg'da (bugün Leningrad)
yaşadı. Marksizmi benimsedi. Komünist Parti içinde 1903'teki
bölünmede Bolşevikler'e destek verdi. Ama partiye hiçbir
zaman resmi üye olmadı. 1901'de "Fırtına Kuşunun Türküsü"
isimli kısa şiiri yüzünden tutuklandı. Kısa sürede serbest
kaldı, Kırım'a gitti. 1902'de Petersburg Bilim Ve Sanat
Akademisi'ne üye seçildi, üyeliği tekrar alındı. Bilgi
isimli bir yayınevi kurdu. Bu dergiyle 1905 devriminde
önemli bir rol oynadı. 1906'da ABD'yi gezdi. 1906'da
Rusya'dan ayrılıp Kapri Adası'ndaki villasında yaşadı.
Marksistlerden uzak durdu. 1913'te tekrar Rusya'ya döndü.
Rusya'nın
1.dünya savaşına girmesine karşı çıktı. 1917'de
Bolşeviklerin iktidara el koymasını eleştirdi. Ama 1919'dan
başlayarak Lenin'le işbirliği yaptı. Ama süreç içinde hep
Bolşeviklerden hem Rusya'dan uzaklaştı. 1921-1928 arasını
İtalya'nın Sorrento kentindeki villasında geçirdi. Israrlı
çağrılar üzerine 1929'da tekrar Rusya'ya döndü. Ölünceye
kadar orada yaşadı. Stalin'in baskıcı yöntemlerini
destekledi. Sovyet Yazarlar Birliği Başkanı oldu. 1936'da
tedavisi sırasında aniden öldü. Ölümü kuşkulu bulundu.
Arkadaşları suikast iddasını artaya attı. Toplumcu gerçekçi
romanın kurucusu sayılır. Eserlerinde çocukluk ve gençlik
yıllarında yaşadığı acılı hayatı, Rusya'daki yoksulluk
yıllarını anlattı. Zaman zaman uzun
felsefi tartışmalara girerek eserlerinin sanatsal
düzeyini düşürdü. Betimlemelerdeki ustalığıyla keskin bir
gözlemci olduğunu gösterdi. Başlangıçta bizzat katılarak
destek verdiği Sovyet devriminden daha sonra soğudu. Dönem
dönem verdiği gönülsüz desteklerin dışında Rusya'dan uzak
kalmaya çalıştı. Son dönem yapıtlarının hemen hepsinde
devrim öncesi dönemi ele aldı.
Tiyatro
oyunları ve anılarını kaleme aldığı eserleriyle de Rus
edebiyatına katkıda bulundu.
TÜRKÇE'YE ÇEVRİLEN ESERLERİ:
ROMAN:
Foma (1899, 1983)
Ana (1906, 1979)
Halk Düşmanı (1907, Türkçe'ye "Yararsız Bir Adam" adıyla
(1979)
Matveya Kojemyakin (1910, 1984)
Klim Samgin'in Hayatı (1936, 1975)
Artamonovlar (1977)
Küçük Burjuvalar (1901, 1967)
ÖYKÜ:
Yirmi Altı Erkek ve Bir Kız (1939)
İtalya Hikayeleri (1911, 1970)
OYUN:
Ayaktakımı Arasında (1941, 1967)
ANI-OTOBİYOGRAFİ:
Benim Üniversitelerim (1941, 1986)
Çocukluğum (1947, 1976)
Ekmeğimi Kazanırken (1949, 1986)
Tolstoy'dan Anılar (1919, 1967)
Güncemden Yapraklar (1924, 1984)
Lenin (1924-1936) "Türkçe'ye Gorki Lenin'i Anlatıyor" adıyla
(1980)