Gezi (Seyahat) Yazısı
Gezilip görülen yerlerin,
tarihi,coğrafi,ekonomik ve kültürel özelliklerini anlatan
yazılara Gezi yazısı denir.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi örnek olarak
verilebilir.
Yazarların
yurt içinde veya yurt dışında yaptıkları gezilerde,
gördüklerini anlattıkları edebî eserlerin ortak adı. Bu
eserlerde yazarlar, gezip gördükleri yerlerdeki insanların
bütününün veya belli bir kesimin yaşayışını, gelenek ve
göreneklerini, dikkatlerini çeken ve okuyucuların da ilgi
duyacaklarına inandıkları özelliklerini anlatmaya
çalışırlar.
Seyahatname veya bu mânâyı taşıyan bir başka isim altında
kaleme alınmış eserlerden başka pek çok sefâretnâme, tarihî,
coğrafî konularda yazılmış pek çok eser, bütünü ile olmasa
da seyahatname özelliği gösteren bölümler taşırlar.
Seyahatnameler, yazarların sadece gezip görmek ihtiyacından
doğan eserler değildir. Çeşitli savaşlar, ziyaretler,
görevle başka ülkelere gönderilen memurların yolculukları,
bu yolla tanınan başka şehir, ülke ve insanlar, bu tür
eserlerin yazılmasını hazırlayan önemli sebepler arasında
sayılır.
Bir eserin
seyahatname olarak kabul edilmesi için onda mutlaka gezilip
görülen bir başka şehrin ve ülkenin anlatılmış olması
gerekmez, içinde yaşanılan şehrin bütün özelliklerini
anlatan eserler de zamanla ve toplumdaki değişmelere
bağlı olarak seyahatnameler arasına alınır. Evliya
Çelebi'nin eseri olan Seyahatnâme'nin birinci cildi, her
yönü ile sadece İstanbul'u anlatır. Ruşen Eşref Ünaydın,
İstanbul üzerine yazdıkları ile daha sağlığında "istanbul
Seyyahı" olarak isim yaptı. Türk
edebiyatında seyahatname
türünde kaleme alınmış en büyük eser, Evliya Çelebi'nin on
cilt olarak yazdığı Seyahatnâme'dir. 3u eser dünyada, bu
türde yazılmış bütün eserlerle boy ölçüşebilecek bir
mükemmelliğe sahiptir. Ayrıca Şeydi Ali Reis'in Mir'âtü'l
- Memâlik (Ülkelerden Manzaralar) Nâbi'nin Tuhfetü'l-Harameyn,
İzzet Molla'nın Mihnet - Keşan adlı eserlerini,
Tanzimat'tan önceki devrede yazılmış Seyahatnameler arasında
sayabiliriz.
Tanzimat'tan sonra ve
özellikle Cumhuriyet'ten bu yana bu türde verilen eserlerin
sayıları çok artmıştır.
Daha
ayrıntılı bilgi için diğer
Gezi Yazısı
sayfamıza bakın
MURAT TEKİNSOY
TÜRK DİLİ VE
EDEBİYATI ÖĞRETMENİ
www.edebiyatogretmeni.net
