Adı Ne Olsun?

[Lâle]

Adı Ne Olsun?

Doğada her canlı adı ile anılır.Adsız bir tek varlık bulmak dahi imkansızdır.Her  varlığın bir adı vardır.Adsız olanlar ise henüz keşfedilmemiş olanlardır.Onlarda kaşifinin adı ile anılır.Ya da verdiği adla.Ad koyma,ad verme insanoğlu ile aynı yaşa sahiptir.Peki Adem’in adını kim koymuştur?

Orta Asya ‘da verilen adlarımızla bu günkü adlarımız önemli farklar arzediyor.Sürekli hareket halinde oluşumuz ,gittiğimiz yerlere adlarımızı vermemiz ve adlar almamıza neden olmuştur.Orta Asya da Bumin,Bilge olan hakan adları Anadolu Selçuklularında Keyhusrev,Gıyaseddin,Alaaddin oluvermiş. İsim Arapça kökenli bir kelimedir ve Farsça “nam” aynı anlama gelmektedir.İsim ve nam kelimelerinin dilimizde yerini alması hangi döneme denk gelir acaba?

Çocuk doğmadan önce başta ana-baba adayı olmak üzere aile efradı ad üzerinde epey kafa yorarlar.Listeler hazırlanır uzun uzun.Silinir,eklenir,değiştirilir.Bazıları Kur’an-ı Kerim sayfalarını karıştırır isim olarak koyulabilecek Ayet'leri tarayarak.Konu komşuya,eşe dosta sorulur.Hadi daha da olmadı internet taranır.Kimisi etkisinde kaldığı bir roman kahramanından ilham alır,kimisinin rüyasında belirir bir işaret.Epey zordur biz de ad koymak.

Haftanın günleri de ad verme üzerinde epey rol oynarlar.Bazı yörelerimizde Pazartesi,Perşembe ve Cuma günleri seçilir ad koymak için.Salı ve Cumartesi günleri ise hiç tercih edilmezler.Salı gününün ünü malum,salıncaktır meskeni...

Yörelere ve boylara göre ad verme süresi çocuk doğmadan önce başlar,yıllar sonraya kadar uzar gider.Basat Türkleri ise yiğitlik yapmadan ad vermezler çocuğa.Pısırıksa çocuk vay haline...Ad alamadan ölür gider.Ad alması geciken çocuğun öfkeli olacağına inanılan yörelerimiz de vardır.

Kız çocuklarının adını ailenin kadın büyükleri,erkek çocuğunkini ise erkek büyükleri koyar.Ebenin dahi bu ad koyma işine bulaştığı olmuştur.Elinin kanını yıkamadan ad verme telaşına kapılmak, her ne kadar ebeye düşmese de, bu onuru tatmaktan mahrum kalmak istemiyor olabilirler.Anne ve babanın genelde eşit hakka sahip olduğu bu konu, günümüzde bazen aile facialarının yaşanmasına zemin hazırlar dereceye gelmiştir.Annenin inat ,babanın daha da inat olduğu ailelerde, iki inatçı keçi ve köprü hikayesi yaşanmasa da ,birbirine hiç uygun olmayan iki ada sahip olan çocuk herşeyden bihaber serilip serpilmeye başlar.Biraz büyüyüp adı ile hitap etme dönemi gelince adının ne olduğu konusunda derin düşüncelere dalar daha çocuk yaşta.Anne tarafı annenin koyduğu adla, baba tarafı babanın koyduğu adla hitap etmektedir zira.Çocukların uyanık olanları, her iki tarafıda idare edip,üzerinde ucube gibi duran bu adları ne çok sevdiğini söyleyip durur gen bankalarına.Biraz daha büyüyene kadar...

Nereden geldim bu konuya?Annesi Sinop ilinin bir köyünde doğup,daha henüz kundakta iken,babasının kucağında başı sağa dönderilip,yüzü kıbleye çevrildikten sonra,ezan okunulup,kulağına üç kez:

-Dursune!Dursune!Dursune! diye bağırılan bir öğrencimi hatırladıktan sonra geldim.Gelmeden önce babasını da hatırlayıverdim tabi.Kastamonu ilinin bir köyünde doğan baba da aynı işleme tabi tutulduktan sonra:

-Dursun!Dursun!Dursun! sesiyle kulak zarı patlamak üzereyken basmış yaygarayı.
Öğrencimin soyadı ne idi dersiniz? Dursun.

Dursun-Dursune Dursun,kızlarının adını Emine vermişler Allah’tan.

Bu ad konusu bana, müşahedesini aldığım bir hastanın “Allahverdi” olan adını,Allah verdi kastettiğini zannederek,saatlerce ad tespitine uğraştığım nöbetide hatırlatıverdi.Ertesi gün diyet uzmanı arkadaş, Demir Tavasapı adlı arkadaşından bahsedince, “Allahverdi” nin de pekala ad olabileceğine kani oluvermiştim.

Adınızın hikayesini paylaşır mısınız?

[Lâle]

Köyün ebesi,veterineri,aktarı sıfatıyla yıllarca bebek doğurtan babaannem her ne kadar ad koymasa da ,adı pek çok çocuğa ad olmuş zamanında.Köydeki her anne adayı gibi gelinlerinin doğumunu da yaptırmış ama asla torunlarına ad koyma gibi bir girişimde bulunmamış.Bu işi ana-babaya bırakarak o günlerde pek sık görülmeyen bir cömertlik sergilemiş.Sevimsiz,buruş buruş ve çok çirkin olup,kurbağa yavrusu gibi vıyaklayan benden sonra, küçük bacımı görünce ağzı bir karış açık kalmış.Plesantayı dışarı atma telaşıyla ecel terleri döken gelinine küçük yavrucağın güzelliğini anlata anlata bitiremediği gibi, doğumun sonunu beklemeden bebeği kaptığı gibi dışarıya büyükbabama koşmuş:

-Ben hayatımda böyle güzel bebek doğurtmadım.Al adını sen koy koca kişi!

Bebeği kucağına alan büyükbabam,ad verme işinde epey cesaret göstermiş:

-Ayşe'ler hatun olur,
Sözüne bütün olur,
Ayşe'ye yanan oğlan,
Yanar da tütün olur.

Biraz daha bakmış bebeğe:

-Adı Ayşe olsun, demiş.

"Yuhhhh!" çekip, arkasından da ortaya "tuuuuu!" diye tüküren babaannem, bebeği kaptığı gibi ters yüz eve geri girmiş.

Tepki gayet insanidir,zira konulan ad mazideki bir güzeller güzelinin adıdır.Aydınlı bir kıza ait olan ad, bacımıza ad olarak konmuştur bile.

Her "Ayşe" deyişte, ağzından bin "Ayşe" daha çıkan büyükbabam, ölene değin o adla yaşamıştır.

[Lâle]

Türk Kültüründe Ad Verme (Kişi Adları Üzerine Bir Tasnif Denemesi)
 
Orhan Kibar
Akçağ Yayınları

Mutlak güzel ve en güzel adların sahibi olan Allah (c.c.), biz kullarının da güzel adlarla adlanmasını ister. Çocukların ana baba üzerindeki haklarından birisi de kendilerine güzel bir ad koymalarıdır. İnsanların en üstünü ve alemlere rahmet olarak gönderilmiş olan Allah rasulünün İslama giren, fakat adı İslamla bağdaşmayan sahabelerin adlarını değiştirdiğini biliyoruz.Yine o, çocuklara çirkinlik, kötülük bildiren, alaysı yönü olan ve kâfirlik çağrıştıran adlar verilmesini yasaklamıştır.

Türk Kültüründe Ad Verme adlı bu kitap Giriş, İnceleme ve Sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Bu alanda çalışma yapacaklara fikir vermek üzere, İnceleme bölümünde Ses ve Şekil Bilgisi ile ilgili çok kısa bir değerlendirme de yapılmıştır.
(Tanıtım Yazısından) 

Bugün Türkiye'de kullanılan adların sadece üçte birinin Türkçe,geri kalan önemli bir kısmının Arapça ve Farsça, çok az bir kısmının ise diğer dillerden olduğunu biliyoruz.
Türk dili konusunda son yıllarda ortaya çıkan hassasiyet önemli.Ancak insanımıza ad olan, yabancı ve devşirme adlar konusunda bu hassasiyet nereye gidiyor ya da nerede?Bu mücadelenin içinde olan insanların öncelikle kendi adları ile işe başlamaları gerekiyor gibi.Peki neden konuştuğumuz dilde bir ada sadece üçte birimiz sahibiz?Türkler kültürler arası mikser rolü mü oynuyor?

[Lâle]

İsim koyarken kendinizi değil, çocuğunuzu düşünün
 
ZEYNEP KAÇMAZ   -   18.11.2010
 
 
Bir zamanlar çocuklara dede ve ninelerinin isimleri verilirken, bu gelenek artık yok olmaya başladı. Ebeveynler yaygın isimler koymak yerine son zamanlarda çocuklarına farklı, eşi ve benzeri olmayan isimler verme telaşında.
 
Aileler, ismin güzel bir anlam taşıması değil, dikkat çekici olması gerektiği düşüncesiyle sözlük ve internet sitelerinden 'hiç verilmemiş, duyulmamış isimler' bulmaya çalışıyor. 2 aylık kız çocuklarına şans manasına gelen 'Talia' adını veren Alkan ailesi onlardan sadece biri. Sıradan bir isim olmasını kesinlikle istemeyen Mustafa-Derya Alkan çifti, çocuklarına farklı ve değişik bir isim bulmak için sanal ortamda uzun araştırmalar yapmış. İsmin anlamının çok önemli olmadığını ifade eden anne Derya Alkan, "Yaygın ve gelenekselleşmiş isimler yerine dikkat çekici, hiç kimsede olmayan bir isim arıyorduk. İnternetten Talia ismini bulduk. Bebeğim herkesin ilgi odağı oluyor, her zaman dikkat çekiyor. İleriki yıllarda da isminin avantaj sağlayacağını düşünüyoruz." diyor.

Çocuğuna benzersiz bir isim koyma merakı saran diğer bir aile de Hacer-Hüseyin Kandemir çifti. Çiftin, 'güzelliği ile ünlü' anlamına gelen Eyşan isminde bir kız çocuğu var. Hacer Kandemir, diğer isimlerden farklı olması için bu ismi verdiklerini söylüyor. Anne Hacer, "Klasik isimler herkeste vardı. Biz çocuğumuzun farklı olmasını istiyorduk." ifadelerini kullanıyor.

Farklı isimler, ebeveynin ideallerini yansıtıyor

Uzman Psikolog Yücel Sözer, ailelerin çocuklarına farklı isim koyarken bu isimlerin kendi hayatlarında istedikleri ama gerçekleştiremedikleri ideallerini simgelediğini belirtiyor. Günümüzde anne ve babaların çocukları üzerinden var olmaya çalıştığını belirten Sözer, bunun en büyük sebebinin ebeveynin kendinde gördüğü yetersizlik olduğunu söylüyor. Sözer, "Aileler, çocuklarını diğerlerine benzemeyen, herkes gibi olmayan, özel bir yere koyma çabası içerisinde. Çocuklarına sıra dışı ve ilgi çekici isimler koyarak kendilerini daha farklı ve iyi hissediyorlar. Ayrıca anne ve babalar çocukla ilgili gelecek planlarını yaparken, farkında olarak ya da olmayarak kendi yaşamlarında gerçekleştiremedikleri ideallerini de simgeleştiriyor. Birtakım değerleri, koyduğu isimle çocuğa yansıtıyor." şeklinde konuşuyor. Sözer, 'Dikkat ve ilgi çeksin' diye konulan farklı isimlerin çocuğun özgüvenini zedelediğini iddia ediyor.

Yıl değişti, adımız da değişti

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğü'nün yaptığı istatistiklere göre 1980'li yıllara kadar Mehmet, Ahmet, Mustafa, kızlarda ise Fatma, Ayşe, Hatice isimleri yaygındı. 80'lerde geleneksel yaygın isimlerin arasına Murat, Dilek, Özlem, Serpil, Hülya, Sümeyye, Tuğba, Rabia, Elif, Kübra, Betül gibi isimler girdi. Aileler modernite ile geleneği aynı isimde barındırmaya çalıştı. Zeynep Sude, Ayşe Ece, Mustafa Berk, Emine Naz vb. isimler, o yılın en gözde isimleri arasında yer aldı. 90'lı yıllarda isimlerin sonuna 'nur' eklendi. Son yıllarda, 'ismin güzel bir anlam taşıması'ndan geçildi, hatta bir anlam taşıması zorunluluğu dahi ortadan kalktı. 'Farklı olması ve kulağa hoş gelmesi' yeter şartları oluşturdu.

En gözde farklı isimler:

Erkek: Pamir, Laçin, Merih, Sonat, Ulaç, Keyhan, Abay, Andaç, Pozan, Berke, Utkan.

Kız: Su, Renk, Bade, İlçim, Delfin, Dirim, Deren, Ceren, Bilun, Ildır, Durul, Erce, Püren, Dilmen, Artun, Belin, İzgi, Beliz, Beste

Kız-erkek: Ada, Ümür, Özgü, Destan, Ilgın, Ogan, Doruk, Doğa, İlter, Bilhan, Vurgun.

Ünlülerin çocuklarına verdikleri isimler: Su, Pars, Derin, Güney, Alya, Deniz, Türkü, Alin, Nehir, Selin, Lara, Rüzgar, Defne, Alara, Can, Ares, Duru, Melisa, Ada, Atlas.

 
 

[Lâle]

Atatürk Selanik'te,bir Türk mahallesi olan Kasımiye'de,Türk soyundan bir aileden,Müslüman bir Osmanlı olarak doğmuştur.Ona ad konurken Türk geleneklerine uygun olarak,milli ve manevi motiflerle süslü bir tören yapılmıştır.Ad konulurken,dualar edilmiş ve İslâm peygamberinin adı Mustafa tercih edilmiştir.Mustafa adı verilirken,yavrunun kulağına,mutat dualarla birlikte ezan okunmuştur.Ezanın ,Ali Rıza Efendi'nin babası Kırmızı Hafız Ahmet Efendi tarafından okunmuş olması muhtemeldir.Atatürk doğduğunda babası Ali Rıza Efendi,iki rekât namaz kılıp Kur'an okumuştur.Allah'a dua ettikten sonra,o dönemde yaygın bir geleneğe bağlı kalarak,Mustafa'nın doğum tarihini gün ve saat olarak bir Kur'an-ı Kerim'in sayfaları arasına kaydetmiştir.

Atatürk'ün Kur'an Kültürü-Yrd.Doç.Dr.Abdurrahman Kasapoğlu
(sayfa:33)

[Ah Minel Aşk!]

Peygamber efendimiz de bir hadis-i şerifinde "Çocuklarınıza söylenişi ve manası güzel isimler koyunuz." buyurmuştur. Yukarıdaki metinleri okuyunca paylaşmak istedim, nedenini ben de bilmiyorum açıkcası.  
İsmim Mine ama manası daha güzel bir ismim olsun isterdim açıkcası.