Şeyh Gâlib

[Mevlânâ muhibbi]

             Sebk-i Hindi bizde Nailî, İsmetî, Neşatî ve Fehim gibi şarilerin önderliğinde XVII. yüzyılda başlamıştı. Ama onun en büyük temsilcisi, kendi ruhundaki harikuladeliği de sanatına eklediği için Şeyh Gâlib olmuştur. Tasavvuf muhitlerinin adamı olması ve daha çocukluğundan itibaren bu dünyayı iyi tanıması, ona İlahî aşkın bütün tecelli ve televvünlerinin şiirde derin hayallere dönüştürülebilmesini öğretmişti. Şiirlerindeki İlahi Aşk, yüzeyde bir süs olmaktan ziyade derinlerde bir yerdeki entelektüel kriz boyutunda yer ediniyordu. Onun için Gâlib Dede'nin beyitlerindeki derinlikli anlamlar kolay anlaşılamaz, hayalleri kolay çözülemez. Sanki o, okuyucuyu bir uçurumun kenarına getirip bırakıveren sihirbazlar gibidir. Oradan atlamak veya geri dönmek konusunda tereddüt yaşanır. Atladığınız vakit de yere mi çakılacaksınız; yoksa kanatlanıp ötelere mi varacaksınız bilemezsiniz. Zincirleme isim tamlamaları arasına sıkıştırdığı mazmunları her zaman bulmak kolay olmayabilir. Zarif kelimelerinin altında tüllenen hayallere ulaşmak da öyle… Sembolizminin boyutları henüz tam anlamıyla çözülmüş değildir. Büyüklüğü de zaten biraz bu gizemine dayanır. Daha kendi çağından itibaren etkilediği birçok sanatçı ve şair, onun semboller dünyası içinden yeni yeni kaknusler uçurmuşlar, günümüze kadar da kanat şakırtıları devam etmiştir. Şüphesiz onun mumdan gemileri, daha nice yüzyıllar boyunca engin ateş denizlerinden geçip gideceklerdir.


                    Derd-i mihnetir beladır adı aşk
                     Bir marazdır ibtilâdır adı aşk

                     Andadır râz-ı adem sırr-ı vucûd
                     Hîçdir yokdur bekâdır adı aşk


                     Eylemekdir kenduyi mahz-ı recâ
                     Cümleden kat'-ı recadır adı aşk


                     Cân u cânândan müberrâ muttasıl
                     Bir bilinmez müdde'âdır adı aşk


                     Şimdi Gâlib bir şeh-i âlî-cenâb
                     Gönlümüzle âşinâdır adı aşk

                  - Şeyh Gâlib -

[Mevlânâ muhibbi]

Tardiyye

1 Hoş geldin eyâ berîd-i cânân
Gel ver bana bir nüvîd-i cânân
Cân ola fedâ-yi îd-i cânân
Bî-sûd ola mı ümîd-i cânân
Yârin bize bir selâmı yok mu

2 Yâ Rabbi ne intizârdır bu
Geçmez nice rûzgârdır bu
Hep gussa vü hârhârdır bu
Duysam ki ne şîvekârdır bu
Vuslat gibi bir merâm yok mu

3 Kâm aldı bu çerhten gedâlar
Ferdâlara kaldı âşinâlar
Durmaz mı o ahdler vefâlar
Geçmez mi bu ettiğim duâlar
Hâl-i dilin intizâmı yok mu

4 Dil hayret-i gamla lâl kaldı
Gaalib gibi bî-mecâl kaldı
Gönderdiğim arz-ı hâl kaldı
El’ân bir ihtimâl kaldı
İnsâfın o yerde nâmı yok mu


Günümüz Türkçesiyle:

1.Ey sevgilinin habercisi! Hoş geldin; gel, bana sevgiliden bir müjde ver; can, sevgilinin bayramına feda olsun ; sevgiliyi ummamız boşuna mı? Sevgilinin bize bir selâmı yok mu?

2.Ey Allah'ım! Bu ne bekleyiştir? Bu ne geçmez zamandır? Hep keder ve üzüntüdür bu. Bu ne nazlı güzel! Duysam; kavuşma gibi meramı yok mu?

3.Yoksullar bu dünyada muratlarına erdiler , tanıdıklar (yani: tanıdıkların istekleri) ise yarına kaldı; o vefa yeminleri durmaz mı? Bu ettiğim dualar kabul olunmaz mı? Bu gönül halinin intizamı yok mu? (yani : gönlümün bu perişan hali düzene girmeyecek mi?)

4.Gam şaşkınlığıyla gönlümün dili tutuldu; Galip gibi mecalsiz kaldı; gönderdiğim arzuhal cevapsız kaldı; şimdi bir tek ihtimal kaldı : o yerde insafın adı yok mu?

[izmir_35]

Hüsn ü aşk' tan (1)   
     
 

Ey hame eser senin değildir
Ey şeb bu seher senin değildir

Envar-ı füyuz-ı Mürşid-i Rum
Afaka Fürugum etti malum

Kıldı beni tıfl-ı mısra' asa
Doğdum doğalı suhanle ber pa

Ben tıfl idim eylemezdim ülfet
Bulmuştu sözüm temam şöhret

Bi-minnet ü üstad-ı talim
Ser-name-i tab'ım etti tanzim

Allah Allah zihi inayet
Na- baliga hikmet-i belagat

Feyz erdi cenab-ı Mevlevi'den
Aldım nice ders Mesnevi'den

Güya ki o bahr-ı bi gerane
Olmuş hum-ı rengden nişane

Dil hemçü şegaal o bahre düştü
Hem-cinslerim başıma üştü

Tavus-ı behişte eyledim naz
Amma ki yok iktidar- ı pervaz

Boş boşuna ney veş ettim efgan
Ben söyledim oldu şem' giryan

Olmuştu bu sine dik-i hikmet
Ni'met leb-i gayre oldu kısmet

Sinemde ne aşk var ne tabiş
Ebna- yı zemana bir nümayiş

Müjdemden alındı aşinalar
Gitti hepisi deyip dualar

Ben kaldım o söz lebimde kaldı
Keşt-i murat lenger aldı

Canımda ne suziş-i taleb var
Gönlümde ne neşe-i tarab var

Bu resme kalır gidersem eyvah
Tevfikına mazhar ede Allah
.
 
Şeyh Galib
 
 
 

[Mevlânâ muhibbi]

Gazel

1 Efendimsin cihanda i’tibârım varsa sendendir
Miyân-ı âşıkanda iştihârım varsa sendendir

2 Benim feyz-i hayâtım hâsılı rûh-i revânımsın
Eğer sermâye-i ömrümde kârım varsa sendendir

3 Felekten zerre mikdar olmadım devrinde rencîde
Ger ey mihr-i münevver âh ü zârım varsa sendendir

4 Senin pervâne-i hicrânımın sen şem’-i vuslatsın
Beher şeb hâhiş-i bûs ü kenârım varsa sendendir

5 Sanadır ilticâsı Gaalib’in yâ Hazret-i Mollaa
Başımda bir külâh-ı iftihârım varsa sendendir

Günümüz Türkçesiyle:

1.Efendimsin, dünyada itibarım varsa sendendir; âşıklar arasında ünüm varsa sendedir.

2.Benim hayatımın mutluluğusun, kısacası, ruhumun ruhusun; eğer ömrümün sermayesinde kârım varsa sendendir.

3.Feleğin devrinde ondan zerre kadar incinmedim ; ey parlak güneş(yani: güneş yüzlü güzel)! eğer âh edip inliyorsam sendendir.

4.Sen kavuşma mumusun, ben senin ayrılığının pervanesiyim:her gece öpme ve kucaklama istediğim varsa sendendir.

5.Ey “Hazret-i Molla” (Mevlânâ)! Galib (sana) sığınmıştır; başımda övündüğüm bir külâh varsa sendedir.

[berg-i hazan]

Ey nihâl-i işve bir nevres fidanımsın benim,
Gördüğüm günden beri hatır-nişânımsın benim,
Ben ne hacet kim diyem ruh-î revanımsın benim,
Gizlesem de âşikar etsem de cânımsın benim.

Derd-i aşkın ben senin bihude ızhâr eylemem,
Lâf edip ah û enini kendime kâr eylemem,
Hasılı âlem bilir bu sırrı inkar eylemem,
Gizlesem de âşikar etsem de cânımsın benim.

Ey gül-i bağ-ı vefâ malûmun olsun bu senin,
Har-ı cevr ile sakın terk eylemem pirâmenin,
Ölme var ayrılma yoktur öyle tuttum dâmenin,
Gizlesem de âşikar etsem de cânımsın benim.

Gâhi ikrar eyleyip gâhi dönüp inkardan,
Aksini seyreylerim âyinede divardan,
Gerçi bu suretle pinhân eylerim ağyârdan,
Gizlesem de âşikar etsem de cânımsın benim.

Beste kıldım saz-ı efkarı o zülf-i sünbüle,
Oldu Gâlib perde-i ahım muhayyer sünbüle,
Her çi bad-a-bad bağlandım heva-yı kâküle,
Gizlesem de âşikar etsem de cânımsın benim...
                                              Şeyh Galip