Divan Edebiyatında "Gazel" Redifli Gazeller

[fuzuliye]

Revâdur ursa bu beş beyt hamseye pençe
Ne mesnevî yitişür aña Hâletî ne gazel

Bu beş beyit hamseye bir pençe (beşli) vursa , hamseyi ne mesnevi, ne de gazel kurtaramaz diyor Haletî. Beğenmiş yazıklarını çok.

Bahsettiği beyitlerse şunlar:

O şem’-i hüsni görüp alsa dil zebâna gazel
Zebâne-veş urur âteş o dem zebâna gazel

Kalem ki bâğ-ı belâgatda nâvdân oldı
Akar sudur ki gelüpdür o nâvdâna gazel

Olurdı başda hamâyil gibi benüm nazmum
Getürmiyor n’idelüm şimdilik zamâne gazel

O yâr hışm idüp odlara urdı eş’ârum
Aceb mi hâlümi arz itse yana yana gazel

Revâdur ursa bu beş beyt hamseye pençe
Ne mesnevî yitişür aña Hâletî ne gazel

[fuzuliye]

N’ola sunarsam eğer yâr-i dil-sitâna gazel
Olur beyân-ı gam-ı ışkumı bahâne gazel


Sevgilinin gönül diyarı için gazeller sunarsam bilin ki, göz yaşlarımın ve üzüntümün nedenini açıklamak için birer bahanedir bunlar.


N’ola sunarsam eğer yâr-i dil-sitâna gazel
Olur beyân-ı gam-ı ışkumı bahâne gazel

Uçurmadan anı pervâne-veş garaz bu kim
O şem‘a hâlümi arz ide yana yana gazel

Zebânı şu’le-zenân olsa ger gazel-hânuñ
Aceb mi âteş-i dilden virür zebâne gazel

Yanardı küllî vücûdum olurdı kül ey gül
Su sepmeyeydi eğer sûziş-i nihâna gazel

Göñül virüp aña meyl itse tañ mı âşıklar
Müşâbih oldı dili tatlu bir civâna gazel

Musâhib olsa kemâl ehline n’ola beñzer
Nedîm-i şûh-ı suhan-senc-i nüktedâna gazel

Diyince bu gazeli sûz-ı ışk ile Dervîş
Mahabbet ehli görüp didi âşıkâne gazel

[fuzuliye]

Çıkardı ipliği bâzâra şette-i nazmuñ
Düşeydi dür dişi vasfında bir yegâne gazel

Şiirlerim pazara çıkarılıp satılıyor gibi dillere yayıldı , dağıldı (başkalarının şiirlerinin ipliğini de pazara çıkarmış oldu); o pazara bir inci gibi değerli başka bir gazel daha çıkamadı.

Çıkarsa kadr ile evc-i âsumâna gazel
Münâsib olmaya ol serv-i dil-sitâna gazel

Hayâli nakşına müjgânumı idüp sûzen
Gözüm ilişse disem ben de ol civâna gazel

Çıkardı ipliği bâzâra şette-i nazmuñ
Düşeydi dür dişi vasfında bir yegâne gazel

Mezâkı olsa eğer çâşnî-i şi‘rümden
Cihânda almaz idi kimseler zebâna gazel

Görince göñlüm alur Nev‘iyâ güzel görsem
Göreydiñüz nic’olur siz de âşıkâne gazel

Gazel-serâlığa hîç böyle bir zemîn olmaz
Semend-i tab‘ı koşup söylesün zamâne gazel

[fuzuliye]

Âliyâ dikkat-i rengîni beğenmezler ise
Vardı ebnâ-yı zamâna yine bir sâde gazel


Şiirlerinin süsünün inceliklerini beğenmezlerse söyle onlara, zamanın çocuklarına (oğullarına) uygun daha sade şiirlerim de var.


Gördüm ol seng-dil ezberledi bir sâde gazel
Kazdı üstâd-ı cefâ levha-i pûlâda gazel

Zülf-i pîçîdesi çok kadha ser-âvâz ammâ
Az olur n’eyleyelüm kâfiye-i hâda gazel

Hâba varsam o gazâlâne güzel fikri[y]le
Uyanınca okuram âlem-i rü’yâda gazel

Göricek la‘lüñi vasf eyledüğüm ayb itme
O kadar mest olana ancak olur bâde gazel

Âliyâ dikkat-i rengîni beğenmezler ise
Vardı ebnâ-yı zamâna yine bir sâde gazel

[fuzuliye]

Saçuñ hevâsı ile düşdi özge sevdâya
Bu deñlü bağladılar yine ol hevâda gazel

Sevgilim, gazelim o kadar gelip geçici heveslerle dolu olmasına rağmen, saçlarından sana bağlanıp bambaşka bir sevdaya düştü.


Visâl içün sunar ol yâre her fütâde gazel
Dürûg-ı maslahat-âmîz olur arada gazel

O gül-ruha yürü ahvâli açıcak söyle
Düşerse fursat eğer okı bir küşâde gazel

İzârı vasfını yazdukda hattını yâd it
O yâr-i ehl-i dile arza kılma sâde gazel

Saçuñ hevâsı ile düşdi özge sevdâya
Bu deñlü bağladılar yine ol hevâda gazel

Virür karâr dil-i bî-sükûna gâyetde
Atâyî şi’ri gibi bir karâr-dâde gazel

[fuzuliye]

Yalıñuz safha-i mecmû’alara olmasa kayd
Levha-i mihr ü mehe nakş-ı cebîn olsa gazel

Keşke gazeller, sadece bir araya getirilip yazıya geçirilmekle kalmasalar da, Güneş'in ve Ay'ın alınlarına da rengarenk (bir tac gibi) döşenseler.


Zâhir ü bâtını ma’mûr u metîn olsa gazel
Sûrete yâver ü ma’nâya mu’în olsa gazel

İtse te’sîr dil-i sâmi’a hâh u nâ-hâh
Dil-nişîn sîne-nişîn sadr-nişîn olsa gazel

Yalıñuz safha-i mecmû’alara olmasa kayd
Levha-i mihr ü mehe nakş-ı cebîn olsa gazel

Gûş iden seng-dil olursa bile itse eser
Mâ’il-i merteb[e]-i nakş-ı nigîn olsa gazel

Tohmdan hâsıl olan tâze şükûfe mânend
Nâzenîn-şekl ü hoş-âyende-zemîn olsa gazel

Girmese mahzen-i elfâzına düzdîde metâ´
Bender-i nâtıkada beyt-i emîn olsa gazel

Meh-ruhân-ı mütenâsib beden-âsâ Nâbî
Olsa hem-vâre ne gass ü ne semîn olsa gazel

[fuzuliye]

Medh itmek ile kâkül ü kadd-i bülendüñi
Ayyûka çıkdı Âhî Figânî gazelleri

Şuhudî gazel şairlerinin üslup ve varlıklarını yorumlamaya çalışmış. Örneğin, Âhî Figânî gazelleri sevgili tasvirindeki başarılarıyla güçlü bir üne kavuşmuş şaire göre.


Vasf-ı ruhuñda Rûhî Revânî gazelleri
Tasvîr-i hüsnüñ itmede Mânî gazelleri

Medh itmek ile kâkül ü kadd-i bülendüñi
Ayyûka çıkdı Âhî Figânî gazelleri

Ey hûr-çihre cennet-i kûyuñ beyân ider
Huldî Riyâzî ‘Adlî Cinânî gazelleri

Ta‘rîf ider dehân u miyân u cemâlüñi
Pinhânî vü Hayâlî vü Ânî gazelleri

Hakkâ budur Şühûdî fenâdan haber virür
Bâğ-ı cihânda Fânî Hazânî gazelleri

[fuzuliye]

Ne gerek nükteverâne ne edîbâne gazel
Merd-i nâ-fehme gerek sâde tüvendâne gazel

Nüktelerle veya süsleyerek gazel yazmaya ne gerek var, mert olana sade süssüz fakat güçlü gazeller yazmak düşer.


Ne gerek nükteverâne ne edîbâne gazel
Merd-i nâ-fehme gerek sâde tüvendâne gazel

Ne dem ol şâ‘ir-i nâz okusa mestâne gazel
Başka bir neşve virür tab‘-ı suhan-dâna gazel

Kaddine mısra‘ın ebrûlarına matla‘ını
Nice tanzîr iderek beñzer o cânâna gazel

Sîne-çâk öyle bir abdâl ki söyler kalemüm
Bir ayag üzre nice zümre-i ‘irfâna gazel

Penç beytin nüket-i la‘lüñ idünce rengîn
Bahr-i nazm içre döner pençe-i mercâna gazel

O perînüñ ki hayâliyle ola mâl-â-mâl
Tab‘-ı şâ‘ir-veş olur ‘ayn-ı perî-hâne gazel

Bü’l-aceb pîr-i mugân bir pula almaz gün olur
Nemek-i sohbet-i cân meclis-i rindâna gazel

Ola vasf-ı nigeh-i çeşm-i gazâlâne-i yâr
Hayret-efzâ görinür dîde-i im‘âna gazel

Sala manzûme-i vasla zer ü sîmüñ gayrı
Ne kasîde gerek ol yâra Sabîhâ ne gazel

[fuzuliye]

[Mevlânâ muhibbi]

Harikasınız hocam, hayran kaldım...   Fazla söze ne hacet, sühan kûtah gerek vesselam!   

[Mevlânâ muhibbi]

Mef‘ûlü Fâ‘ilâtü Mefâ‘îlü Fâ‘ilün
1 Medh itdi kadd-i yâri Nihâlî gazelleri
Hüsn-i kelâm-ı yâr Cemâlî gazelleri

2 Añlatmadı hayâli okumakla her hayâl
İrmez hayâl-i yâre Hayâlî gazelleri

Şi‘r-i zülâlî ile lebin sormağa anuñ
Bir kez ele gireydi Visâlî gazelleri

4 Ölmek dirilmek âşıka cânâ latîfedür
İrmez me’âl-i aşka Me’âlî gazelleri

5 Vasf itdi la‘l-i dil-beri şîrîn kelâmla
Bal çaldı halkuñ ağzına Bâlî gazelleri

[fuzuliye]

Harikasınız hocam, hayran kaldım...  Fazla söze ne hacet, sühan kûtah gerek vesselam!  

Teşekkür ederim Mevlana muhibbi, estağfurullah, o senin anlayışından, inceliğinden kaynaklanıyor... Var ol.

[Lâle]

Ellerinize sağlık...Muhteşem bir sayfa olmuş.

[BİTANEM]

emeginize saglık güzel olmuş

[fuzuliye]

Teşekkürler.