Sınıf İçinde Uygun Olmayan Davranışın Kontrolü ve Değiştirilmesi

[fuzuliye]

Davranış Değiştirmenin İlkeleri

Davranış değiştirme, sadece problemli davranışların değiştirilmesi anlamına gelmemektedir. Uygun olan davranışların sürekliliğini sağlayan, problemli davranışın oluşmasına fırsat tanımayan ortamların hazırlanması da bu kapsam içinde ele alınmalıdır. Uygun olmayan davranışın gözlenmesi sınıf yönetiminin yeniden sistematik biçimde düzenlenmesini gerektirir.

Bu sistematik içinde hem problemi ortadan kaldırmak, hem ortaya çıkmasını engellemek hem de sürekliliğini sağlamak bulunmaktadır. Bu sistem, temelde davranış problemi gösteren tek bir öğrencinin bireyselleştirilmiş bir yaklaşımla davranışını düzeltmeyi kapsamı içine alırken aynı zamanda da tüm grubun davranışlarını da denetlemeyi sağlar.

Davranışın denetlenmesi, öğretimin yapılmasında uygulanan ilkelere benzer ilkelere uyularak gerçekleştirilmektedir. Öğretmen davranış değiştirmek için belli amaçlar koymak ve dikkate alacağı davranışı alt basamaklara ayırmak, sistematik bir süreç uygulamak ve çocuğun gelişimiyle ilgili düzenli veriler toplamak zorundadır. Davranışın denetlenmesi, sınıf kontrolü ve çalışma becerilerini denetlemeyi kapsar. Her iki durum için de öğretmen, sınıf ortamını düzenleyerek öğrencinin davranışlarında değişmelerin olmasını sağlayabilir.

Sistematik davranış değiştirme programında dikkate alınması gereken ilkeler şöylece belirlenebilir:

1-Davranış öğrenilmiştir, kendiliğinden ortaya çıkmaz.
Özellikle problem davranışlar öğrenilmiş davranışlardır. Öğrencinin kendi deneyimleri ve uygulanan pekiştireçlerle, edimsel koşullanma ile öğrendiği davranışlardır.
Davranışın ortaya çıkmasında, davranışın öncesinde ve sonrasında ortaya çıkanların dikkate alınması gerekir.

2-Davranış yalıtılmış bir ortamda kendiliğinden tek başına gelişmez. Davranışın ortaya çıkmasını etkileyen ve onun oluşumundan önce ortaya çıkmasını etkileyen bir etmen ve oluşumundan sonra onu takip eden bir sonuçla birlikte ele alınmak durumundadır. Hem davranışı başlatan hem de ondan çıkan sonuç aynı derecede önemlidir.

3-Uygun olmayan davranışların azaltılması sınıf ortamının dikkatli biçimde örgütlenmesine dayanır.
Sınıf ortamının fiziksel olarak düzenlenmesi, sınıfta uygulanan öğretim süreçleri ve öğretim programı davranış probleminin oluş sıklığını belirleme açısından önemli rol oynarlar.

4-Davranışın ortaya çıkmasını pekiştirme arttırır.
Davranışı izleyen pekiştireçler, tekrar ortaya çıkmasını sağlar. Öğretmeninden, elini kaldırarak söz istediği için ödüllendirilen bir öğrenci, elini kaldırma davranışını tekrar söz istemek için istekli bir biçimde tekrarlar. Bu Olumlu pekiştirmeye bir örnektir. Davranışı değiştirmede ve sınıfı denetlemede olumlu pekiştirme güçlü bir araçtır. Bunun aksi olarak daha az benimsenmesi gereken Olumsuz pekiştirme de davranışın artmasına neden olur. Olumsuz pekiştirmede, davranıştan sonra, kaçınılan ya da hoşlanılmayan bir olayın ortamdan çıkartılması izlerse, davranışın tekrarlanma olasılığım artırır. Örneğin, ödevini tamamlayan öğrenci, öğretmeninin ve ana babasının, kendisine devamlı "ödevini yap" diye söylenmesinden kurtulur. Böylece istenilen ödev yapma davranışı artar.

5-Davranış ya pekiştireçlerin ortamdan çekilmesi ya da hoşlanılmayan bir durumun ortama sokulması ile azalır.

6-Davranışı kaçınılan bir olay izlerse pekiştireç uygulamaya son verilirse kazanılan davranış söner.

7-Davranış değiştirme sonuçlarının, çocuk için anlamlı olması gerekmektedir.
Bu hem olumlu hem de olumsuz pekiştirme için geçerlidir. Çünkü bir çocuk için olumlu olan bir sonuç başka bir çocuk için olumsuz olabilir. Örneğin kitap okumayı çok seven bir öğrenci için kütüphaneye gönderilme olumlu bir pekiştirme iken, spor tutkunu bir öğrenci için olumsuz pekiştirme olacaktır.

8-Davranış değiştirme sürecine eğitsel olmayan etmenlerin müdahalesine dikkat etmek gerekir.

9-Davranış düzenleme teknikleri uygulanan çocuklara, eğitsel olmayan terapi, ilaç vb. ile sağaltım çalışmalarının uygulanması, davranışın denetlenmesine olumsuz yönde etki yapar. Bu çeşit müdahalelerin davranışı denetlemede çok az etkili olduğunu gösteren bulgular bulunmaktadır.


Davranış Değiştirme Süreci

***Olumlu Pekiştirme  Davranışı olumlu bir olay izler  Davranışın gücünü artırır.  Gülümseme, onaylama, sevgi, görevi bitirme, özel imtiyaz, fark edilme, geçer not alma. 

***Olumsuz Pekiştirme  Davranıştan sonra ortamdan kaçınılan bir olay çıkartılır.  Davranışın gücünü artırır.  Kaş çatmak, eleştirmek, düşük not, reddetmek, görmezden gelmek 

***Sönme (olumlu pekiştirme ile daha önce güçlendirilmiş olan davranış için)  Davranıştan sonra daha önce davranışı güçlendirmek için kullanılmış olan olumlu olayın izlememesi  Davranışın gücünü azaltır.  Gülümseme, onaylama, sevgi gösterme, arkadaş dikkatini çekme, özel imtiyaz 

***Sönme (daha önce olumsuz pekiştirme ile güçlenmiş olan davranış için)  Davranıştan sonra, daha önce davranışı güçlendirmek için kullanılmış olan kaçınılan davranışın ortamdan çıkartılmaması  Davranışın gücünü azaltır.  Eleştirme, ret, kazandığı imtiyazları kaybetme, kötü not 

***Ceza (Kaçınılan davranışın ortama sokulması)  Davranışı kaçınılan olayın izlemesi  Kaçınılan olayın sonucu olarak davranışın gücünün azalması  Eleştirme, kötü not, arkadaşlar tarafından dışlanma, okuldan ya da gruptan kovma tehdidi 

***Ceza (Zaman içinde ya da tepkinin maliyeti nedeni ile olumlu olayın ortamdan çekilmesi)  Davranışı olumlu bir olayın sürekli ya da geç, olarak izlememesi  Olumlu olayın kaybı sonucu davranışın gücünün azalması  Gülümseme, onaylama, sevgi, imtiyaz veya grup üyeliğinin çelkilmesi