Uyak Var mı Yok mu

[Meryem ÖZCAN]

Dünyâ nedir anmasak unutsak
Âvâreyiz âşiyâne tutsak
 
Sevgili arkadaşlar Uyak ve redif tanımlarına uymadığı halde bazı mısralarda uyaktan bahsediliyor.
Yukarıda verilen mısralarda -utsak' ların zengin uyak olduğundan bahsediliyor. Bunun gibi çok örnek kafamı karıştırmıştır bu konuda son noktayı koyabilecek bir düşünce bekliyorum.

Gün olur sürüyüp beni derbeder
Bu ses rüzgârlara karışır gider

Bu örnekte de aynı durum söz konusu. -der sesleri ile uyak oluşturulduğu söyleniyor. Ben yanlış mı biliyorum? Uyakları sözcük köklerinde redifleri ise aynı görevli eklerle sözcüklerde aramakla...

[Edebiyat Öğretmeni]

Uyakları sözcük köklerinde redifleri ise aynı görevli eklerle sözcüklerde aramakla...
Yukarıdaki ibare kısmen doğru. Kısmen diyorum çünkü eklerde de uyak olabilir. Maalesef ilköğretimdeki Türkçe öğretmeni arkadaşlar -büyük bir ihtimalle daha kolay kavratmak için- uyağın kökte, rediflerin de eklerde bulunduğunu söyleyerek öğrenciyi yanlış bilgilendiriyor. (Bu şekilde öğretmeyen öğretmen arkadaşlar üstlerine alınmasınlar. Kendilerini tenzih ederim.)
Ben de derslerde "EÄŸer bu bilgi doÄŸruysa:
... çiçekler
... gilecekler
sözcüklerindeki -ler eki nasıl kafiye oluyor? Buradaki -ler ektir." diyorum. Öğrencilere uyağın sadece ve sadece ses benzerliği olduğunu anlatmak zor olmasa gerek.
Kısaca şöyle; Uyak ses benzerliğidir. Redif aynı görevdeki eklerde aranır ama uyak her zaman kökte bulunmaz. Ekler farklı görevdeyse uyaktır.

[aslı]

kafiye illa kelime kökünde olacak diye bir şart yoktur. yukarıdaki örnektekiler zengin kafiyedir.

[Edebiyat Öğretmeni]

Dünyâ nedir anmasak unutsak
Âvâreyiz âşiyâne tutsak
 
Sevgili arkadaşlar Uyak ve redif tanımlarına uymadığı halde bazı mısralarda uyaktan bahsediliyor.
Yukarıda verilen mısralarda -utsak' ların zengin uyak olduğundan bahsediliyor. Bunun gibi çok örnek kafamı karıştırmıştır bu konuda son noktayı koyabilecek bir düşünce bekliyorum.

Gün olur sürüyüp beni derbeder
Bu ses rüzgârlara karışır gider

Bu örnekte de aynı durum söz konusu. -der sesleri ile uyak oluşturulduğu söyleniyor. Ben yanlış mı biliyorum? Uyakları sözcük köklerinde redifleri ise aynı görevli eklerle sözcüklerde aramakla...

kafiye illa kelime kökünde olacak diye bir şart yoktur. yukarıdaki örnektekiler zengin kafiyedir.

Katılıyorum.

[acar07]

uyağın sadece ekte olduğuna dair bir kaynak var mı ki?

[Edebiyat Öğretmeni]

Hayır ama 9. sınıftaki öğrenci böyle anlatıyor. Hatta 11. sınıfta il seviye belirleme sınavında bu konuyla ilgili soruyu öğrenciler yanlış yaptılar. O kadar da uyarmıştım.

[siyahsemazen]

uyak
Dize sonlarının sesçe benzerliği. (Uyak hecelerinin sesçe benzeşmelerine karşılık, anlamca ayrı olmaları gereklidir.) Türleri:. 1. Yalın uyak: [es. t. basit kafiye, tam kafiye]: Biri ünlü olmak üzere ikişer harfin benzeşmesi yoluyla yapılan uyak. Ör.: gül-bülbül, an- ne-sene gibi. 2. zengin uyak: [es. t. kafiye-i mukayyede, kayıtlı kafiye, zengin kafiye]: Yalın uyaktan önceki harf yada hecenin de benzeşmesi yoluyle yapılan uyak. Ör.: sıcak-ocak, sarı-dağları ifade-istifade. 3. yarım uyak: [Fr. assonance] [es. t. yarım kafiye]: Yalın uyaktan daha az harf kullanılması yoluyla yapılan uyak. Ör.: bas-kes. A- ündeşli uyak: [es. t. cinaslı kafiye] Sesteş sözcüklerle yapılan uyak. Ör. / Güle naz / Bülbül eder güle naz / Öyle bir yere düştüm / Ağlayan çok gülen az. 5. iç uyak: [es. t. musammat] Dizelerin ortalarında bulunan uyak. (Birinci dizenin son sözcüğüyle uyaklanmış olur.) Ör. / Gül-i ruhsarına karşu gözümde kanlı akar su / Habibim fas-ı güldür bu akar sular bulunmaz mı? (Fuzuli) 6. açık uyak: [Fr. rime féminine] [es. t. açık kafiye]: Sonu açık hece ile biten uyak. 7. kapalı uyak: [Fr. rime masculine] [es. t. kapalı kafiye]: Ünsüzle biten uyak. 8. sarma uyak: [Fr. rimes embrassées]: Her bağlamın birinci ile dördüncü ve ikinci ile üçüncü dizelerinde yapılan uyak. 9. başuyak1: [es. t. mahcup kafiye] Dizelerin başlarında bulunan uyak. 10. çift uyak: [es. t. zu-kafiyeteyn, zü-l- kafiyeteyn]: Koşanın bir dizesindeki iki sözcükle, öteki dizesindeki iki sözcük arasında yapılan uyak. bkz. çift uyaklı. 11. çok uyak: [es. t. zü-l-kavafi] Dizelerde ikiden çok sözcük arasında yapılan uyak. 12. çapraz uyak: [Fr. rime croisé]: Her bağlamın birinci ile üçüncü, ikinci ile dördüncü dizelerinde yapılan uyak.
T. : kafiye  Fr.: rime 

[Meryem ÖZCAN]

Yanlışlık ta baştan geliyormuş bunu anladım yani tanımdan. Bu konuda görüşlerini yazan bütün arkadaşlarıma teşekkür ediyorum.