EDEBİYATIMIZDAKİ KESİNLİKLER

[Edebiyat Öğretmeni]

Sizce edebiyatımızdaki kesin bilgiler ne kadar doğru? İlkler mesela... Ya da La Fontaine, Ezop masalları mı; fabl mı?

[Maverâ_Erbil]

Kesinliğinden şüphe ettiğiniz hiçbir şey kesin değildir hocam - Ooo, çok felsefik oldu -
Edebiyatımızda ilkler dediğiniz şeylerin bir miktarının kesin olmadığı kesin ama ...
Postmodernizminde unsurlarından olan metafiction tarzı romanı yazan ilk kişidir, Ahmet Mithat ama bunu bilmez, hocamın tabiriyle " Hindistan'a giderken Amerika'ya çıkmıştır - Bz. Prof.Dr.Yavuz Demir " Zaman Zaman İçinde Roman Roman İçinde Bir Üstkurmaca Olarak Müşahedat" - Oysa o natüralist roman yazdığını zanneder, ama günümüz üstkurmaca ( metefiction ) roman örneğini vermiştir ... Bir aralar ilk natüralist roman Müşahedat mı Zehra mı düye tartışılıyordu, hangisi şimdi ?

- İlkleri kim belirlemiş ?
- Belirleme kıstası ne sadece tarih mi ?
- İlker diye bir şey niye var ? İlk olan en iyi olan mıdır  ya da en iyi olan mı ilktir ?

vs.
vs.

[halil236]

Evet, bu konu benim de kafama takılmıştı. Birkaç örnekle açalım:

İntibah, ilk edebi roman, yayımlanma tarihi 1876

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat, ilk yerli roman, yazılış tarihi 1872 (yayımlanma tarihini bulamadım.)

Şimdi soru şu: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat edebi bir roman değil midir ki bu ünvanı İntibah'a kaptırıyor. Edebi değilse ne tür bir romandır? Bir romanın edebi olabilmesi için kriterler nelerdir?

Zehra, ilk naturalist, ilk tezli roman. Ayrıca ilk psikolojik roman denemesi. Arkadaşlar psikolojik roman nedir hepimiz az çok biliyoruz da bunun denemesi nasıl oluyor? Denemiş de olmamış mı? O zaman Mehmet Rauf'un Eylül'ü ilk değildir.

Neyse lafı uzatmayalım. Bu ezber bilgilerini birileri bir zaman yazmış ve alın bunları çocuklara ezberletin demiş gibi geliyor bana.
Ya da ben de bir bilgisizlik durumu var.

[aytoldı]

Bu "ilk"ler konusuna ben de çok takıyorum. Hele ki "Zehra"nın "ilk tezli roman" olarak anılması çok saçma geliyor bana, Zehra'dan önce yazılan onca romanda bir tez yok mu? Yanlış Batılılaşma bir tez değil midir mesela? Ayrıca Tanzimat'ın her romanında karşımıza çıkan "görür görmez delicesine aşk" Zehra'da da var. Bunun neresi natüralist, neresi deneysel?

Araba Sevdası'na "ilk realist" diyoruz ama eserin başından sonuna kadar Recaizade araya girip -hem de 1.çoğul kişi eki kullanarak- düşüncesini söylüyor, ayrıca bütün olaylar tesadüfe dayanıyor. Hani bunlar romantik akımın özellikleriydi?

Ziya Paşa'nın Rüya adlı eseri için "ilk mülakat" diyoruz. Oysa Kutadgu Bilig'de de soru cevaba dayanan bir kurgu söz konusu.

Birileri zamanında çıkarmış, biz de devam ettiriyoruz.

[Edebiyat Öğretmeni]

Sadece ilkler değil. Aslında kavram karmaşası olan birçok konu var. Kesin hatlarla edebiyatımızı çizmek ne kadar doğru?

[ajbek]

İlklerde de diğer pek çok konuda da anlaşmazlık ve açıkçası bir karmaşa var.
Belki biraz abartılı gelecek ancak ben ilk romanımızın Vartan Paşa'nın Akabi hikayesi olduğunu düşünüyorum. Eser, Türkçe'dir. Ancak yazarı Ermeni kökenli olduğundan hep göz ardı edilmiştir. Türkçe yazılması nedeni ile bu eser neden ilk romanımız alınmasın.

Ahmet Mithat'ın üst kurmacayı bilinçsiz de olsa kullanması ya da Peyami Safa'nın romanlarında bilinç akışı tekniğini kullanması gibi meseleler çok farklı tartışma kapıları aralayacaktır. Bence henüz kavramın olmadığı bir dönemde belli bir kuram ve metodolojiye bağlı hareket etmeyen yazarların eserlerindeki bu tür benzerlikler ilk kabul edilemez, edilmemelidir. Ahmet Mithat sadece bu açıdan değil bir çok açıdan ilklerin adamıdır zaten bazıları bilinçli bazıları bilinçsizcedir. İlk postkolonyal roman denemesi de sayılır Müşahedat. İlk polisiye roman, ilk cinaî roman, ilk fennî roman, ilk gezi-roman, ilk kadın feminist roman gibi liste uzuyor. Bunlar da belli bir bilinç var. Ancak üstkurmaca noktasında farklı bir durum var. Buradan yola çıkarak yazarın daha türe hakim olmadığını gösteren araya girmeleri, hatta birer nutuk havasındaki konuşmaları, aslında kıssa geleneğine dayanan (sıralı tahkiye) birbirine bağlı iç içe kümelenmiş olayların kurgulanmasını postmodernizme bağlamak bunları belli bir bilinçle yapan Orhan Pamuk, İ. Oktay Anar, Hasan Ali Toptaş gibi yazarlarımızı Ahmet Mithat ile teknik olarak bir tutmak demek olacaktır. Bu da bir vakayı değerlendirmede yazara çağından bakmanın gerekliliğine aykırı olacaktır. Sağlıcakla kalınız.

[halil236]

Bir de ilk hikâye karmaşası var:

Emin Nihat'ın "Müsameretname"si mi?

Ahmet Mithat'ın "Letaif-i Rivayet"i mi?

Samipaşazade Sezai'nin "Küçük Şeyler"i mi?

[Edebiyat Öğretmeni]

Ahmet Mithat'ın "Letaif-i Rivayet"i ilk hikaye, Samipaşazade Sezai'nin "Küçük Şeyler"i de modern anlamdaki ilk hikaye olarak kabul ediliyor. Emin Nihat'ın "Müsameretname"si ise genel kabulde değil ama o da bir hikaye işte.