Edebiyat Çalışma Kağıtları - Şiirde Şekil Unsurları

[meryemozcan]

1.Şiirde en küçük nazım birimi mısradır. Mısra, …………………………………………………………………………

2.………………………………………………………………….  nazım şekli denir.   Türk şiirinde nazım şekillerini üç başlık altında inceleyebiliriz.

1. Divan Edebiyatında Nazım Şekilleri:

a) Beyitle kurulan nazım şekilleri:  ……………………………………………………………………………..

b) Bentlerle kurulan  nazım şekilleri:  ………………………………………………………………………

 

2. Halk Edebiyatında Nazım Şekilleri:

a)     Anonim halk edebiyatı nazım şekillen: ………………………………………………………………………..

b)     Âşık  edebiyatı   nazım  şekilleri:   …………………………………………………………………………………

 

3. Yeni Türk Edebiyatında Nazım Şekilleri:

a) Kurallı nazım şekilleri: ………………………………………………………………………………………

b) Serbest nazım şekilleri.

 

HECE ÖLÇÜSÜ

Hece ölçüsü, ………………………………………………………………………………. eşitliğine dayanır. Aşağıdaki mısraların hece ölçüsünü tespit ediniz.

 

a) Bu vatan toprağın kara bağrında

    Sıra dağlar gibi duranlarındır.

    Bir tarih boyunca onun uğrunda

    Kendini tarihe verenlerindir.           (Orhan Saik Gökyay)

 

 

b) Başka sanat bilmeyiz, karşımızda dururken

    Söylenmemiş bir masal gibi Anadolu 'muz       [Faruk Nafiz Çamlıbel)

 

 

c) Bu dağı asam dedim

    Asam dolaşanı dedim

    Bir hayırsız yâr için

    Herkese paşam dedim     (Halk Türküsü)

 

 

DURAK

 Hece ölçüsüyle yazılan şiirlerde, …………………………………………………………………… Bu ayrım yerlerine durak denir. Aşağıdaki şiirlerin hece ölçüsünün kaçlı kalıbı ile yazıldığını tespit ederek duraklarını gösteriniz. (Durakları şiirlerin üzerinde çizgi ile  gösteriniz.)

Giderim  yolum yaya                                         …  +… =…..

Cemâlin  benzer aya                                         …  +… =…..

Eridim  hayâl oldum                                          …  +… =…..

Günleri saya saya                                             …  +… =…..

(Halk Türküsü]

Hece ölçüsünün sekizli kalıbı:

Gel dilberim  kan eyleme                                  …  +… =…..

Seni kandan  sakınırım                                      …  +… =…..

Doğan aydan  esen yelden                               …  +… =…..

Seni gülden  sakınırım                                       …  +… =…..

(Âşık Ömer)

 

             İptida Bağdad'a  sefer alanda                         …  +… =…..

Atladı hendeği  geçti Genç Osman                     …  +… =…..

Vuruldu sancaktar  İcaptı sancağı                      …  +… =…..

iletti, bedene  dikti Genç Osman                        …  +… =…..

[Kayıkçı Kul Mustafa]

 

Başka sanat bilmeyiz  karşımızda dururken    …  +… =…..

Söylenmemiş bir masal gibi Anadolu’muz                  …  +… =…..

Arkadaş, biz bu yolda türküler tuttururken                   …  +… =…..

Sana uğurlar olsun, ayrılıyor yolumuz.               …  +… =…..

                                      (Faruk Nafız)

 

 

Bir düşünsen yarıyı geçti ömrüm

Gençlik böyledir işte, gelir gider;

Ve kırılır sonra kolun kanadın;

Koşarsın pencereden pencereye.

 

(Cahit Sıtkı Tarancı)

 

KAFİYE

 Kafiye, ………………………benzerliğidir. Kafiye, genellikle ……………………………………… bulunur.

3.  Aşağıdaki mısraların kafiye şemasını göstererek hangi çeşit kafiye olduklarını yazınız. Redifleri gösteriniz.

a.      ……………. ünsüz benzeşmesine dayanan kafiyelere …………. ………. denir.

Kuloğlu der ömür geçer

Kalmasın âlemde naçar

Dünya sana konan göçer

Dedikleri gerçek imiş

 

b.      ……………, …………………… benzeşmesine dayanan kafiyelere ……… ……… denir.

Bursa 'da bir eski cami avlusu

Mermer şadırvanda sakırdayan su

(A.H. Tanpınar)

 

c.      ………………… sesin benzemesiyle oluşan kafiyelere ……………  ……………

Çok sürse ayrılık, aradan geçse çok sene

Biz sende olamazsak bile sen bizdesin gene 

(Y.K. Beyatlı)

d.      Kafiyedeki kelimelerden birinin diğerinin içinde aynen bulunmasına …………………. ………… denir.

Kükremiş sel gibiyim,, bendimi çiğner, aşarım.

Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.

(M. Akif Ersoy)

 

e.      Yazılışları aynı olduğu hâlde anlamlan farklı olan kelimelerle yapılan kafiyelere ……………… ………………. denir.

Niçin kondun a bülbül Kapımdaki asmaya

Ben yarimden vazgeçmem Götürseler asmaya

REDİF

Şiirde, ………………………………………………......................

………………………………………. redif denir.

Giderim yolum dağdır

Bu ne ayvalı bağdır

 

 

 

Hâlden bilir hâldaşım var

Yolda giden yoldaşım var

 

 

Mert dayanır namert kaçar

Meydan gümbür gümbürlenir

Şahlar şahı divan açar

Divan gümbür gümbürlenir.

 

MUHTEVA UNSURLARI

ÖRNEK:

Dilerim tanrıdan ki sana açık kucaklar                                  A benim bahtiyarım

Bir daha kapanmadan kara toprakla dolsun             Gönülde tahtı yarim

Kan tükürsün adını candan anan dudaklar                Yüzünde göz izi var

Sana benim gözümle bakan gözler kör olsun                      Sana kim baktı yarim

 

Yukarıdaki dörtlüklerde aşk konusu işlenmiştir. Buna karşılık dörtlüklerin teması kıskançlıktır.

 

Uygulama: Sizler de bulacağınız örnek bir şiirin konusunu ve temasını yazınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Aşağıdaki iki mısrayı ahenk (armoni ve ritm) açısından inceleyiniz. Armoni ve ritmi açıklayınız. Buna benzer mısralar bulunuz.

 

Bülbül güle bir gül dedi gül gülmedi gitti.

Bülbül güle gül bülbüle yâr olmadı gitti.

 

 

 

 

 

 

 

 

KOLSUZ




Sağ kolu kesilmiş omuz başından.

Dev adımlarıyla bir yolcu gitti.

Solunda bir kılıç gibi sallanan

Tek kolu anlattı, bu bir yiğitti.

 

 

 

Bir dağdı, gölgesi kararttı yolu,

Ardınca yürürken, içim yas dolu,

Canlandı gözümde kesilmiş kolu.

Sınırda düşmanı göğsünden itti.

Faruk Nafız ÇAMLIBEL

                                                 Han Duvarları




Aşağıdaki kavramları tanımlayınız. Bu tanımlara yukarıdaki şiirden örnek veriniz.
Ölçü ( vezin):………… ……..……………………

……………………………………

 

Mısra:………………… ………………….………………………

 

 

Kafiye:……………………………………………………………………    ………..………………….

 

 

 

 

Nazım:……………………………………………………………… ……………….…………………

………………………………………………………………………




 

 

 

 

MASAL




Çocuk gönlüm kaygılardan azâde,

Yüzlerde nur,ekinlerde bereket.

At üstünde mor kâküllü şehzade;

Unutmaya başladığım memleket...

 

 

 

 

Şakağımda annemin sıcak dizi,

Kulağımda falcı kadının sözü,

Göl başında padişahın üç kızı,

Alaylarla Kafdağına hareket.

                                                               

Orhan Veli KANIK

Bütün Şiirleri, 1951.




Yukarıdaki şiirin nazım birimi nedir?
 

 




 

Şiirin kafiye şemasını gösteriniz.
 

……………….                  ………………..

……………….                  ………………..

……………….                  ………………..

……………….                  ………………..

 

Kafiyeli kelimeleri aşağıya yazınız. Kafiye çeşitlerini söyleyiniz.
……………….                                         ………………..

……………….                                         ………………..

……………….                                         ………………..

……………….                                         ………………..

[canan75]

teşekkürler meryem 

[ser-mest]

Meryem hocam bu metni belge olarak da yükleyebilir misiniz?

[meryemozcan]

Yükledim Sermest hocam.

TIKLAR MISINIZ

[Edebiyat Öğretmeni]

OOO ben aldım da bir sürü şey bile ekledim:))

[ser-mest]

Teşekkürler Meryemhocam.

[meryemozcan]

Rica ederim sermest hocam. 
Edebiyat Öğretmenim o bir sürü şeyi eklemezsen ölümü gör... 

[Edebiyat Öğretmeni]

Ama ilk başları seninkinin aynısı. 1 tane halk 1 tane divan, 1 tane de modern şiir örneklerindnen ekledim. Gelenek için. Aynı zamanda ahenk unsurularını kavrattım.

Gönül gurbet ele çıkma
Ya gelinir ya gelinmez
Her dilbere meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez.

Yöğrüktür bizim atımız
Yardan atlattı zatımız
Gurbet ilde kıymatımız
Ya bilinir ya bilinmez.

Bahçemizde nar ağacı
Kimi tatlı kimi acı
Gönüldeki dert ilacı
Ya bulunur ya bulunmaz.

Deryalarda olur bahri
Doldur ver içem zehri
Sunam gurbet elin kahrı
Ya çekilir ya çekilmez.

Emrah der ki düştüm dile
Bülbül figan eder güle
Güzel sevmek bir sarp kale
Ya alınır ya alınmaz.      Erzurumlu Emrah

Benim tek hiç kim zar ü perişan olmasın ya Rab
Esir-i derd-i aşk u dağ-i hicran olmasın ya Rab
 
Dem-a-dem cevrlerdir çekdiğim bi-rahm bütlerden
Bu kafirler esiri bir müselman olmasın ya Rab
 
Görüb endişe-i katlimde ol mahı budur derdim
Ki bu endişeden ol meh peşiman olmasın ya Rab
 
Çıharmak itseler tenden çeküb peykanı ol servin
Çıhan olsun dil-i mecruh peykan olmasın ya Rab
 
Cefa ü cevr ile mu 'tadım anlarsız n'olur halim
Cefasına had ü cevrine payan olmasın ya Rab
 
Demen kim adli yok ya zulmü çok her hal ile olsa
Gönül tahtına andan gayrı sultan olmasın ya Rab
 
Fuzuli buldu genc-i afiyet mey-hane küncünde
Mübarek mülkdür ol mülk viran olmasın ya Rab      Fuzuli



İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı
Önce hafiften bir rüzgar esiyor;
Yavaş yavaş sallanıyor
Yapraklar, ağaçlarda;
Uzaklarda, çok uzaklarda,
Sucuların hiç durmayan çıngırakları
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Kuşlar geçiyor, derken;
Yükseklerden, sürü sürü, çığlık çığlık.
Ağlar çekiliyor dalyanlarda;
Bir kadının suya değiyor ayakları;
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Serin serin Kapalıçarşı
Cıvıl cıvıl Mahmutpaşa
Güvercin dolu avlular
Çekiç sesleri geliyor doklardan
Güzelim bahar rüzgarında ter kokuları;
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Başımda eski alemlerin sarhoşluğu
Los kayıkhaneleriyle bir yalı;
Dinmiş lodosların uğultusu içinde
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Bir yosma geçiyor kaldırımdan;
Küfürler, şarkılar, türküler, laf atmalar.
Birsek düşüyor elinden yere;
Bir gül olmalı;
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Bir kus çırpınıyor eteklerinde;
Alnın sıcak mı, değil mi, bilmiyorum;
Dudakların ıslak mi, değil mi, bilmiyorum;
Beyaz bir ay doğuyor fıstıkların arkasından
Kalbinin vurusundan anlıyorum;
İstanbul'u dinliyorum.                          Orhan Veli KANIK

[Edebiyat Öğretmeni]

Bir de "Ala/Ela gözlerini sevdiğim dilber" ile başlayan bir koşma ile Su Kasidesi'ni ekledim. Onları unutmuşum. Yazayım dedim:)

[meryemozcan]

Ala gözlerini sevdiğim dilbere çok teşekkür ediyorum. 

[Edebiyat Öğretmeni]

Ela gözlerini sevdiğim dilber: koşma
Ya rab: Gazel
Su Kasidesi: kaside
Güzel sevmek bir sapr kale: Semai
İstanbulu dinliyorum Serbest ölçü
Bilgilerini öğrencekler ve tabi ki geldikleri gelenekleri. Buun dışında çeşitli yayınların testlerini okul kooperatifine veriyorum. Oradan çektiriyorlar. Ödev olarak da onlar güzel oluyor. Kaynak kitap aldırmak yerine güzel.