Bildiğimiz Şiirler ve Söz Sanatları

[sozedebiyattan]

Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar,
"Medeniyet!" dediğin tek dişi kalmış canavar?

                                            (Mehmet Akif Ersoy - İstiklâl Marşı)

Tevriye:
Birden çok anlamı olan bir sözcüğün yakın anlamının söylenip uzak anlamının kastedilmesine tevriye denir.

Not: Tevriyede sözcüğün her iki anlamı da gerçek anlamdır.

Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar,
"Medeniyet!" dediğin tek dişi kalmış canavar?

Birinci dizede ulu sözcüğü:
a) Köpeğin uluması,
b) Büyük, yüce, şerefli, itibarlı anlamlarına gelecek şekilde kullanılmıştır, dolayısıyla tevriye sanatı yapılmıştır.

[ünal]

Hepimizin bildiği şiirlerde çok güzel söz sanatları var. Bu şiirlerdeki söz sanatlarıyla öğrencilere bir kaynak oluşturabiliriz:

"Bir hilâl uğruna ya Rab ne güneşler batıyor."

                                                              (Mehmet Akif Ersoy)

Mecâz-ı Mürsel:
Bir sözü gerçek anlamının dışında benzetme amacı gütmeden kullanma sanatına mecâz-ı mürsel (ad aktarması) denir.

"Bir hilâl uğruna ya Rab ne güneşler batıyor." dizesinde hilâl sözcüğü ile bayrak, güneş sözcüğü ile şehit olan askerlerimiz kasdedilmiştir. Dolayısıyla bu dizede mecâz-ı mürsel (ad aktarması) sanatı yapılmıştır.

BEnce orada benzetme ilgisi var onlar istiare sanatına örnek.

[sozedebiyattan]

BEnce orada benzetme ilgisi var onlar istiare sanatına örnek.

Sayın ünal Hoca'm

"Bir hilâl uğruna ya Rab ne güneşler batıyor." dizesinde askerlerimiz, batan bir güneşe benzetilmiş, benzeyen yer almamış, benzetilen yer almış, dolayısıyla "açık istiare" sanatı yapılmıştır.

Güneş sözcüğü ile anlatılmak istenen askerlerimiz ise "mecaz-ı mürsel" sanatı olarak da düşünülemez mi? Aynı örnek MEB ders kitabında geçiyor ve MEB'in kitabında "mecaz-ı mürsel" olarak açıklanmış.

Kaynağı bulduğumda buraya da alırım.

Saygılarımla...

[sozedebiyattan]

Sayın ünal Hoca'm

Kaynağı bulduğumda buraya da alırım.

Sayın ünal Hoca'm,

Aşağıdaki metni MEB'in kitabından aynen aktarıyorum:

Mecâz-ı Mürsel:
Bir sözü gerçek anlamının dışında benzetme amacı gütmeden kullanma sanatına mecâz-ı mürsel denir. Mecâz-ı mürselde  söz mecâz anlamına iki şey arasında özel-genel, parça-bütün, neden-sonuç... gibi ilgiler bulunur.

"Bir hilâl uğruna ya Rab ne güneşler batıyor!" dizesinde hilâl sözcüğü gerçek anlamıyla ayın ilk doğduğu gecelerdeki şeklini ifade eder. Burada ise bayrak anlamındadır. Çünkü hilâl bayrağımızda yer almaktadır ve bu sözle bayrağın bütünü kastedilmiştir. Ayrıca güneş sözüyle de hem batan güneş, hem de bayrak uğruna şehit düşen askerlerimiz anlatılmaktadır. Böylece parça-bütün ve neden-sonuç ilişkileri kurularak mecâz-ı mürsel yapılmıştır.

Kaynak:

Lise
Edebi Sanatlar, s. 94, mecâz-ı mürsel maddesi, MEB Devlet Kitapları.

[sozedebiyattan]

Şakaklarıma kar mı yağdı, ne var,
Benim mi Allah'ım bu çizgili yüz?

                                  (Cahit Sıtkı Tarancı - Otuz Beş Yaş)

Tecâhül-i Arif:
Bilinen bir gerçeği, nükte yapmak amacıyla, bilmiyormuş gibi davranma sanatıdır.

Şair, saçlarının ağarma nedenini bilmiyormuş gibi davranıyor. Yaşlı, çizgili yüzün kendisine ait olduğunu bilmiyor. Dolayısıyla tecâhül-i arif sanatı yapılmıştır.

İstiâre:
Benzeyen ile kendisine benzetilenden sadece biriyle yapılan benzetmeye istiâre denir.

Birinci dizede saçların beyazlığı "kar"a benzetilmiş. Benzetilen söylenmiş, benzeyen "saç" söylenmemiş. Dolayısıyla açık istiare sanatı yapılmıştır.

[sozedebiyattan]

Bizden evvel buraya inen üç dört arkadaş
Kurmuştular tutuşan ocağa karşı bağdaş

                                                    (Faruk Nafiz Çamlıbel - Han Duvarları)

Mecâz-ı Mürsel:
Bir sözü gerçek anlamının dışında, benzetme amacı gütmeden, kullanma sanatına mecâz-ı mürsel (ad aktarması) denir.

İkinci dizede geçen "ocak" sözcüğü ile ocağın içinde tutuşan, yanan "odunlar" kastedilmiştir, dolayısıyla mecâz-ı mürselsanatı yapılmıştır.

[sozedebiyattan]

Sözü bilen kişinin, yüzünü ak ede bir söz
Sözü pişirip diyenin işini sağ ede bir söz
Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı
Söz ola ağulu aşı, yağ ile bal ede bir söz

                                    (Yunus Emre)

Tekrir:
Sözün etkisini artırmak için bir sözcüğün ya da sözcük gruplarının tekrar edilmesi sanatıdır.

Sözü bilen kişinin, yüzünü ak ede bir söz
Sözü pişirip diyenin işini sağ ede bir söz
Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı
Söz ola ağulu aşı, yağ ile bal ede bir söz

Yukarıdaki dizelerde "sözü", "söz", "söz ola" sözcükleri tekrar edilmiş, dolayısıyla "tekrir" sanatı yapılmıştır.

[sozedebiyattan]

Karlar etrafı beyaz bir karanlığa gömdü
Kar değil, gökyüzünden yağan beyaz ölümdü

                                      (Faruk Nafiz Çamlıbel - Han Duvarları)


Tezat:
Farklı düşünce ve duygular arasında birbirine karşıt özelliklerin bir arada söylenme sanatıdır.

Karlar etrafı beyaz bir karanlığa gömdü
Kar değil, gökyüzünden yağan beyaz ölümdü

Yukarıdaki dizelerde "beyaz" ve "karanlık" sözcükleri arasında "tezat" sanatı yapılmıştır.