Yardımcı bir bakış açısı olarak kullanılabilir:METİN TİPLERİ
R.Filizok
Bildirişim anında, konuşurken, yazarken hep aynı tip metinler üretmeyiz. İhtiyacımıza göre çeşitli metin tiplerinden yararlanırız: Bazen anlatırız, hikâye ederiz, bilgi alış verişinde bulunuruz, bazen ikna etmeye çalışırız, açıklamaya, izah etmeye gayret ederiz, bazen emir veririz. Aynı konuşma yahut yazı içinde bu metin tiplerinin birisi, birkaçı yahut hepsi bulunabilir. Konuşan yahut yazan bu metin tiplerinin birinden diğerine geçebilir. Başlıca metin tipleri şunlardır:
1. HİKÂYE ETME (tahkiye etme) ANLATMA METİNLERİ (Le texte narratif):
Bu metinlerde bir olgu, bir olay, zaman ve mekan içindeki gelişim süreci içinde anlatılır, hikâye edilir. Hikâye etme metinlerinin arasına bazen tasvir metinleri, açıklama metinleri ve ispatlama yahut ikna metinleri girer.
1.1. Hikaye etme metinlerinin özellikleri:
- Anlatının (récit) zamanı : Görülen geçmiş zaman: Geldi. Şimdiki zamanın hikâyesi: Bakıyordu.
- Zaman belirticileri (Les indicateurs) : (sonra, birden, önce, sonra...) ve yer belirticileri: (orada, burada...)
-Hareket fiillerinin kullanımı : (gelmek, gitmek, düşmek...)
- Bazı sözceleme (dillendirme/énonciatif), dile getirme tarzları kullanılır yani bazı anlatım özelliklerine sahiptir:
1)- Bir bakış açısının bulunması (point de vue ou la focalisation).
2)- Bir anlatıcının bulunması (narrateur): şahıs zamirleri, kiplendiriciler ( pronoms, modalisateurs).
3)-“Aktarılan söylem” tiplerinin kullanılması (le discours rapporté): Doğrudan anlatım (discours direct), dolaylı anlatım (discours indirect), serbest dolaylı anlatım (discours indirect libre) bunların başlıcalarıdır.
2. TASVİR METİNLERİ, BETİMLEYİCİ METİNLER (Le texte descriptif):
Bu metinler, okuyucunun görmediği fakat hayal edebileceği gerçeklikleri kelimeler yardımıyla canlandırmaya çalışır. Bir yeri, bir kişiyi vb. tasvir eden, betimleyen metinlerdir. Bu yazılara bazen tasvir edenin duyguları da yansıyabilir (öznel tasvir).
2.1. Başlıca özellikleri:
- Tasvir zamanı: Şimdiki zamanın hikâyesi (-iyordu), görülen geçmiş zaman (-di), şimdiki zaman (-iyor).
- Mekân belirleyicileri.
- Belirginleştirmeler (caractérisations): Sıfatlar, teşbih, istiare...
3. İSPATLAMA METİNLERİ (Le texte argumentatif)
3.1. Çok tezli ispatlama metinleri:
Fikir ve görüşleri karşısındakine kabul ettirmek için ispatlama yönteminden yararlanarak yazılmış yazılardır. Yazarın temel amacı okuyucusunu ikna etmektir. Yazarlar bunu sağlamak için sağlam deliller ortaya koyarlar, fikirlerini doğrulayan örnekler gösterirler. Bu metinlerde savunulan yahut reddedilen fikre tez denir.
3.1.a. Özellikleri:
- Bu yazılarda genellikle şimdiki zaman kullanılır.
-Tezler, deliller, örnekler arasında mantıkî bağlar kurmak için sık olarak bağlaçlardan yararlanılır (mots de liaisons / connecteurs logiques)): fakat, zira, çünkü, o halde, madem ki...
- Soyut kelimeler kullanılır.
- İkna yöntemlerinden yararlanılır: Değerlendirme, tahmin, takdir kelimeleri kullanılır (le lexique appréciatif), edebî sanatlardan, retorik figürlerinden, üslup biliminden yararlanılır.
3.2. Tek bir tezli ispatlama metinleri:
Amaç ve yöntemi çok tezli ispatlama metinlerinin aynıdır. Farkı, bir tez üzerinde yoğunlaşılmasıdır. Savunulan tez, bol delil ve örneklerle ispatlanmaya çalışılır.
4. AÇIKLAYICI METİNLER (Le texte explicatif):
Bunlar, öğretici, pedagojik yazılardır. Amaç, bilgi vermektir. Bir konuyu bilmeyene bu konu hakkında bilgi veren, açıklayan, bilinmeyen noktaları aydınlığa kavuşturan, ispata dayanan yazılardır.
4.1. Özellikleri:
- Bu yazılarda daha çok şimdiki zaman kipi ve isim cümleleri kullanılır.
- Açıklama safhalarını, etaplarını göstermek için anlatı boğumlamaları kullanır: Önce, sonra.., birinci olarak, ikinci olarak...
5. BİLGİ AKIŞI SAĞLAYAN METİNLER (Le texte informatif):
Belirli bir konuda bilgi vermek amacıyla yazılmış her çeşit metin bu gruba girer. İlmî eserler, ansiklopediler, okul kitapları, turist kılavuzu kitapları...
5.1. Özellikleri:
- Şahıs belirtileri bu yazılarda bulunmaz.
- Geniş zaman ve şimdiki zaman kullanılır.
- Önemli terim ve tanımlar, dikkati çekmek için değişik puntolarla, yazı karakterleriyle gösterilir. Sınıflandırmalar, şemalar, grafikler bulunur.
- Mantık bağlaçları sık kullanılır.
- Somut kelimeler çoğunluktadır.
Bu tip metinler ender olarak edebîdir.
6.EMREDİCİ METİNLER (Le texte injoncti):
Bir işin nasıl yapılacağını anlatan talimat veren yazılardır. Emir ve yasaklamalar içerir: Yemek tarifleri, reçeteler bu tarzdadır.
6.1. Özellikleri:
- Emir kipi, gelecek zaman, mastar kipleri kullanılır.
-Genellikle İkinci şahsa seslenilir.
7. İFADE ETME METİNLERİ (Le texte expressif):
Duygu ve heyecanların dile getirildiği metinlerdir.
7.1. Özellikleri:
- Şimdiki zaman kullanımı.
- Birinci ve ikinci şahıs belirtilerinin kullanılması.
- Cümle tipleri: Nida, soru, emir.
- Mübalağa sanatının kullanılması (l'hyperbole, la gradation, la litote...).
Dilber MC Theme by HarzeM