Kafiye

[sozedebiyattan]

Kesinlikle tam kafiyedir.

Değildur, rediftür...
Aha yazayrum buraya...

Ya bugün 1 Nisan da değil ama...

[GILGAMIŞ]

Arkadaşlar biraz uzak kaldım ama görüyorum ki değişen bir şey olmamış.Hala uzlaşma yok.Ben de araştırıp bakayım.Ha bu arada okunacak en büyük kitap insandır.

[GILGAMIŞ]

Galiba sözedebiyattan hocamız haklı. meryemözcan hocamızın örnek olarak verdiği ÖSYS sorusunun D seçeneğinde geçen " ..... yaslanan dağlar , ....... paslanan dağlar " dizelerinde yapım eki olmasına rağmen zengin uyak olarak alınmamıştır.Ama aynı durum acaba isimlerde de geçerli mi ? Çünkü isimlerde sözcüğün anlam değişmesi daha belirgindir.Kökün önüne geçmiştir son durum. Yani artık yeni bir sözcük karşımızdadır.İlk raundu bence sözedebiyattan hocamız kazandı.

[sozedebiyattan]

Galiba sözedebiyattan hocamız haklı. meryemözcan hocamızın örnek olarak verdiği ÖSYS sorusunun D seçeneğinde geçen " ..... yaslanan dağlar , ....... paslanan dağlar " dizelerinde yapım eki olmasına rağmen zengin uyak olarak alınmamıştır.Ama aynı durum acaba isimlerde de geçerli mi ? Çünkü isimlerde sözcüğün anlam değişmesi daha belirgindir.Kökün önüne geçmiştir son durum. Yani artık yeni bir sözcük karşımızdadır.İlk raundu bence sözedebiyattan hocamız kazandı.

Çok Değerli GILGAMIŞ Hoca'm,

1) Sizin de ifade ettiğiniz gibi evet, aşağıdaki sözcüklerde zengin değil, tam kafiye vardır:

-----yas lan an dağlar

-----pas lan an dağlar

2) Görev aynı olacağından isimlerde de aynı durum söz konusudur:

-----kalemlik

-----bileklik

Yukarıda geçen kelimelerdeki -lik eklerine zengin uyak mı diyeceğiz? Elbette hayır. Yine rediftir.

3) Bir konuda yanıldığımızı fark ettiğimizde -hepimiz yanılabiliriz, yanlış yapabiliriz- haklısınız, diyebilmek büyük bir olgunluk örneğidir. Gösterdiğiniz olgunluktan dolayı teşekkür ediyorum.

4) Ben konuyu raund alma ya da raund verme olarak hiç düşünmedim, düşünmem de. Benim için önemli olan doğru olduğundan emin olduğum bir konuda düşüncemi ifade etmek, bunu meslektaşlarımla paylaşmak; doğruluğundan emin olmadığım bir konuda da doğrusunu bir bilenden öğrenmektir.

Saygılarımla, muhabbetle...

[GILGAMIŞ]

Sayın sözedebiyattan hocam kafiye konusu galiba sizin dediğiniz gibi.Bu Arada raund şakasına söylenmiş bir sözdür.Üzerinde durulması gereken bir söz değil yani.Nuh Pey...

[sozedebiyattan]

Sayın sözedebiyattan hocam kafiye konusu galiba sizin dediğiniz gibi.Bu Arada raund şakasına söylenmiş bir sözdür.Üzerinde durulması gereken bir söz değil yani.Nuh Pey...

GILGAMIŞ Hoca'm,
Raund sözcüğünün üzerinde durmuyorum; espri yaptığınızın farkındayım, ben de takılıyorum, esprili kişiliğinizi takdir ettim. Ama yine "peygember" dememişsiniz...

Muhabbetle kıymetli hocam...

[meryemozcan]

Sözedebiyattan kardeşim bu gidişle bana kafayı yedireceksin redifle bildiğimiz o kadar şeyi çöpe atın diyorsunuz. Nerede kaldı redifin olduğu her yerde kafiye olduğu. Sizden ricam redifle ilgili bilgileri hafızanızdan değil kaynaklardan tekrar gözden geçirmeniz. Yukarıda yapılan çözümlemelerin hiçbirine katılmıyorum külliyen yanlış çünkü...
 

[sozedebiyattan]

Sözedebiyattan kardeşim bu gidişle bana kafayı yedireceksin redifle bildiğimiz o kadar şeyi çöpe atın diyorsunuz. Nerede kaldı redifin olduğu her yerde kafiye olduğu. Sizden ricam redifle ilgili bilgileri hafızanızdan değil kaynaklardan tekrar gözden geçirmeniz. Yukarıda yapılan çözümlemelerin hiçbirine katılmıyorum külliyen yanlış çünkü...
 

Çok Kıymetli meryemozcan Hoca'm,

Allah korusun...

Redifle ilgili bildiğimiz o kadar şeyi çöpe atın, demiyorum, sadece -----dur-ak ve -----yat-ak sözcüklerindeki uyak bilginizi çöpe atın, diyorum.

Paylaştığım bilgilerin doğruluğuna inanıyorum, sizi redif konusunda tövbeye davet ediyorum...
Hocam isterseniz sizin verdiğiniz kaynaktan, örneği birlikte değerlendirelim; yanlış bir şey söylüyorsam düzeltir misiniz?

Aşağıdaki dizelerin hangisinde zengin kafiye kullanılmıştır?

A) Ağaçlar kökünden kopacak gibi
    Bir türlü dinmiyor başlayan tipi

B) Çınla ey coşkun deniz, kayalıklarda çınla
    Sar bütün kumsalları o dolaşık saçınla

c) Kardır yağan üstümüze geceden
    Yağmurlu, karanlık bir düşünceden

D) Dağlar, omuz omuza yaslanan dağlar
    Sular kararınca paslanan dağlar

E) Kervan yürür peşi sıra düşemem
    Yıldız akar uçsam de yetişemem

                                  (1991 ÖYS)

A şıkkında "i" sesi yarım kafiyedir:

----- gibi
----- tipi

B şıkkında "çınla" sözcüğü "saçınla" sözcüğünün içinde yer almış, tunç kafiyedir. Tunç kafiye de zengin kafiyenin bir çeşididir:

-----çınla
-----saçınla

C şıkkında "ce" sesi tam kafiyedir, "-dan" eki rediftir:

----- gece - den
----- düşünce - den

D şıkkında "as" sesleri tam kafiyedir, "-lan" ekleri isimden fiil yapım eki, "-an" ekleri de "sıfat-fiil" olduğu için görevi aynıdır, dolayısıyla "-lanan yollar" rediftir:

----- yas lan an dağlar
----- pas lan an dağlar

E) şıkkında "ş" sesi yarım kafiyedir, "-e" sesleri "-e bilmek" fiili "-ma" olumsuzluk eki ve "-m" şahıs eki olduğu için "emem" rediftir:

----- düş e me m
----- yetiş e me m

Sizin iddia ettiğiniz gibi D şıkkındaki isimden fiil yapımı eki "-lan" eki ile filden isim yapım (sıfat-fiil) eki "-an" uyaksa D şıkkı da zengin uyak olmaz mı? Dolayısıyla soruya sizin yaklaşımınızla baktığımızda sorunun iki cevabı olmaz mı?

[meryemozcan]

C şıkkındaki düşün-ce sözcüğünde  -ce yapım ekini senin teorine göre nasıl kafiye kabul ettin? Buradaki iltimasın sebebi ne olabilir?     

[sozedebiyattan]

C şıkkındaki düşün-ce sözcüğünde  -ce yapım ekini senin teorine göre nasıl kafiye kabul ettin? Buradaki iltimasın sebebi ne olabilir?    

Değerli meryemozcan Hoca'm,

Konu sizin teoriniz, benim teorim değil... İltimas da geçmedim... Bu konuyu bu şekilde biliyorum, yanlış biliyorsam doğrusunu söyleyin, bilgi eksiğimi gidermiş olayım...

Öğrencilerimize "uyak-redif" konusunu şu şekilde anlatmıyor muyuz?

Uyak: Dize sonunda anlamı farklı, yazılışı aynı iki sözcük arasındaki ses benzerliğidir.

Redif: Mısra sonlarında, görevleri aynı olan eklerin ya da anlamaları aynı olan sözcüklerin tekrarlanmasıdır.

"ce" seslerinin anlamı farklı, yazılışı aynı değil mi? Anlamı farklı, yazılışı aynı ise bu sesler tam uyak olmaz mı?

C şıkkındaki "geceden" sözcüğündeki "ce" sesi ile "düşünceden" sözcüğündeki fiilden isim yapım eki "-ce" ekinin görevi aynı değildir, görevi aynı olmadığından bu seslere redif, diyemeyiz. Dolayısıyla bu kelimelerdeki "ce" sesleri "tam uyak" oluşturmuştur.

Uyak ve redif tanımlarına uymayan bir şey mi söylüyorum kıymetli hocam?

[Hamit Pala]

Çok Kıymetli meryemozcan Hoca'm,

Allah korusun...

Redifle ilgili bildiğimiz o kadar şeyi çöpe atın, demiyorum, sadece -----dur-ak ve -----yat-ak sözcüklerindeki uyak bilginizi çöpe atın, diyorum.

Paylaştığım bilgilerin doğruluğuna inanıyorum, sizi redif konusunda tövbeye davet ediyorum...
Hocam isterseniz sizin verdiğiniz kaynaktan, örneği birlikte değerlendirelim; yanlış bir şey söylüyorsam düzeltir misiniz?

Aşağıdaki dizelerin hangisinde zengin kafiye kullanılmıştır?

A) Ağaçlar kökünden kopacak gibi
    Bir türlü dinmiyor başlayan tipi

B) Çınla ey coşkun deniz, kayalıklarda çınla
    Sar bütün kumsalları o dolaşık saçınla

c) Kardır yağan üstümüze geceden
    Yağmurlu, karanlık bir düşünceden

D) Dağlar, omuz omuza yaslanan dağlar
    Sular kararınca paslanan dağlar

E) Kervan yürür peşi sıra düşemem
    Yıldız akar uçsam de yetişemem

                                  (1991 ÖYS)

A şıkkında "i" sesi yarım kafiyedir:

----- gibi
----- tipi

B şıkkında "çınla" sözcüğü "saçınla" sözcüğünün içinde yer almış, tunç kafiyedir. Tunç kafiye de zengin kafiyenin bir çeşididir:

-----çınla
-----saçınla

C şıkkında "ce" sesi tam kafiyedir, "-dan" eki rediftir:

----- gece - den
----- düşünce - den

D şıkkında "as" sesleri tam kafiyedir, "-lan" ekleri isimden fiil yapım eki, "-an" ekleri de "sıfat-fiil" olduğu için görevi aynıdır, dolayısıyla "-lanan yollar" rediftir:

----- yas lan an dağlar
----- pas lan an dağlar

E) şıkkında "ş" sesi yarım kafiyedir, "-e" sesleri "-e bilmek" fiili "-ma" olumsuzluk eki ve "-m" şahıs eki olduğu için "emem" rediftir:

----- düş e me m
----- yetiş e me m

Sizin iddia ettiğiniz gibi D şıkkındaki isimden fiil yapımı eki "-lan" eki ile filden isim yapım (sıfat-fiil) eki "-an" uyaksa D şıkkı da zengin uyak olmaz mı? Dolayısıyla soruya sizin yaklaşımınızla baktığımızda sorunun iki cevabı olmaz mı?

Çok değerli arkadaşlar, her birinizin mesajlarını cidden sabırla okuyarak bu son mesaja ulaştım. sozedebiyattan arkadaşıma bu son mesajındaki verdiği bilgiler dolayısıyla katılmaktayım. doğru olanları yazmıştır. Eksikleri de vardır. Şöyle ki 4 sayfa içerisinde verilemeyen cevabın ne olduğu konusu eksiktir bana göre.

sozedebiyattan arkadaşın yapmış olduğu kafiye ve redif tanımları normal örnekler üzerinde doğrudur. Burada dikkat edilmesi gereken husus her şiir geleneği döneminde farklı uygulamalar olduğudur. Hatta İran, Arap ve Türk edebiyatları içerisinde bu konunun farklı olarak kabuller gördüğüdür. Bu konuda Cem Dilçin'in  Örneklerle Türk Şiir Bilgisi kitabının dikkatle incelenmesi gereklidir.

Gelelim ayrışma noktasına. dur-ak / yat-ak örneklerinde görülen yapım ekleri tanım gereği rediftir. Başka izahı da mümkün değildir. çınla / saçınla veya gece / düşünce örneklerinde bulunan yapım eklerinin kafiye olarak kabul edilmesi ise diğer dizedeki benzer sesin yapım eki olmamasından kaynaklanmaktadır ve redif olması mümkün değildir. Bu olaya; dizelerden birinde bulunan kafiyeli sözcüğün kökünde bulunan ancak diğer dizedeki kafiyeli sözcüğün kökünde bulunmayan benzer sesin diğeriyle eşit olana kadar ilerletilmesi olayına kök eşitlemesi veya kök ilerletmesi denir ki bu durumda yapım eki olan seslerle, kökte mevcut sesin benzerliği kafiyeyi oluşturmaktadır. Ancak bu yolla yapım ekleri kafiye oluşturabilmektedir.

sozedebiyattan arkadaşımın izahında katılmadığım tek nokta teknik bir ifade olan Tunç Kafiye kısmıdır. Soruda zaten zengin kafiye sorulmuş tunç kafiye istenmemiştir. Cem Dilçin'in  Örneklerle Türk Şiir Bilgisi kitabının incelenmesinde görülecektir ki Tunç Kafiye diye bir kafiye türü mevcut değildir.


Tunç tekniği kullanılarak yapılmış kafiye örnekleri:

Yarım Kafiye örneği:
Yolunca terbiye verdin ya âferin Hasan Â
Bıraksalar beni çoktan marizlemiştim ya!... (Mahalle Kahvesi, Mehmet Âkif Ersoy)

Tam Kafiye örneği:
Neymiş sana heykel, ne demekmiş sana türbe?
Arkanda kalan tertemiz ismin yetişir be!... (Talat'ın Tabutu Önünde, Mithat Cemal Kuntay)

Zengin Kafiye örneği:
Kalbimse bu hengâmede kuşlar gibi ürkek,
Kalbim heyecandan dedi: "Artık dönelim, çek!" (Deniz, Yahya Kemal Beyatlı)
Bu örnek yanlış olmuş. Şu an fark ettim. Herhangi bir Zengin Kafiye örneği yeterlidir.

[sozedebiyattan]

Cem Dilçin'in  Örneklerle Türk Şiir Bilgisi kitabının incelenmesinde görülecektir ki Tunç Kafiye diye bir kafiye türü mevcut değildir.


Tunç tekniği kullanılarak yapılmış kafiye örnekleri:

Yarım Kafiye örneği:
Yolunca terbiye verdin ya âferin Hasan Â
Bıraksalar beni çoktan marizlemiştim ya!... (Mahalle Kahvesi, Mehmet Âkif Ersoy)

Tam Kafiye örneği:
Neymiş sana heykel, ne demekmiş sana türbe?
Arkanda kalan tertemiz ismin yetişir be!... (Talat'ın Tabutu Önünde, Mithat Cemal Kuntay)

Zengin Kafiye örneği:
Kalbimse bu hengâmede kuşlar gibi ürkek,
Kalbim heyecandan dedi: "Artık dönelim, çek!" (Deniz, Yahya Kemal Beyatlı)

Sayın Hamit Pala Hoca'm,

Tunç Kafiye diye bir kafiye türü mevcut değildir, diyorsunuz ama tunç kafiye örnekleri veriyorsunuz.

Kaynaklarda tunç kafiye zengin kafiyenin bir türü diye geçiyor, bu konuda benim bilmediğim farklı görüşler varsa saygı duyuyorum.

Bazı kaynaklarda sizin ifedenizle -tunç tekniğiyle- tam kafiyenin de tunç kafiye olabileceği ifade edilmiş ama sizin verdiğiniz örnekte olduğu gibi (Hasan Â, ya) yarım kafiyenin tunç kafiye olabileceği örneğini yeni gördüm...

Verdiğiniz bilgiler için teşekkürler...

Muhabbetle değerli hocam...

[tihanpolat]

Arkadaşlar,
Kafiye tartışmalarını sabırla okudum. Eklerdeki ses benzerlikleri, görevleri (yani adları) farklı olduğunda kafiye olur. Ekin birinin adı Ayşe, ötekinin adı Fatma ise Kafiye olur.Yapım eki de olsa, çekim eki de olsa farketmez. Yeter ki adları farklı olsun.
Diyelim ki "-i" eki. Bir dizedeki "-i" iyelik 3.t.ş. eki, diğer dizedeki "-i" belirtme hal eki olsun.Adları farklı olduğu için kafiye olurlar. Yani biri Ayşe, diğeri Fatma.
Bir dizedeki "-i" iyelik 3.t.ş. eki, diğer dizedeki "-i" fiilden isim yapım eki olsun, kafiyedir. Yani gene biri Ayşe, diğeri Fatma.
Bir dizedeki benzer ses ek (yapım veya çekim eki farketmez), fakat diğer dizedeki benzer ses kelimenin aslında ise gene kafiyedir.
Yani gene biri Ayşe, diğeri Fatma.
Redif olabilmesi için; benzer sesler yapım ekleri ise, ikisi de fiilden isim yapım eki veya ikisi de isimden isim yapım eki olması lazım.
Çekim eki ise, gene ikisi de hal eki, ikisi de iyelik eki, ikisi de çokluk eki vs. olması gerekir. Yani ikisi de Ayşe, ikisi de Fatma olmalı.

Bir açıklama da tunç kafiye için. Tunç kafiye mutlaka zengin kafiyeden olur. Fakat zengin kafiyeyi oluşturan kelime HECE BÖLMEDEN tekrarlanmalıdır diğer dize içinde. Çınla/Saçınla, Dere / Ejdere gibi. Eğer hece bölerse sadece zengin kafiyedir: İçimde/Biçimde gibi.