Acele cevap

[Alufte]

SORU1)"Kuzular bize yılların geçtiğini söyler" derken "kuzuların geçtiğini" ifadesini ism tamlaması mı, yoksa )sıfat-fiil grubu mu alacağız.

SORU2) Bu tanha derelerin, bu vahşi kayaların görmediği gün... derken buna zincirleme isim tamlaması demek ne kadar doğru?

Bu arada yardımcı kitaplar çok saçmalamış.

[emremyunus]

CEVAPLAR
1. Yılların geç-tik(ğ)-i-n-i bu ifadedeki birinci -i tamlanan eki olan -i'dir. Malum olduğu üzere tamlayan ve tamlanan ekleri de isimlere veya isim soylu sözcüklere (zamirlere) gelerek onlardan isim tamlamaları oluşturur.
    Bunu görmesek bile sondaki -i yükleme hâli eki olan -i'dir. Nitekim yükleme hâli eki olan -i de isimlere gelir. Velhâsıl kelam bu sözcük sıfat-fiil olsa da burada isimleÅŸerek bir tamlama (belirtili isim tamlaması) oluÅŸturmuÅŸtur.

2. Hiç doğru değildir bence. Çünkü burada isim unsuru ortak olarak kullanılmış iki ayrı sıfat tamlaması vardır.

1. bu tenha derelerin görmediÄŸi gün   Gün: Ä°sin unsuru, Bu tenha derelerin görmediÄŸi: Sıfat unsuru
2. bu vahÅŸi kayaların görmediÄŸi gün   Gün: Ä°sin unsuru, Bu vahÅŸi kayaların görmediÄŸi: Sıfat unsuru
3. bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların görmediği gün Gün: İsin unsuru, Bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların görmediği: Sıfat unsuru

NOT: Sıfat unsuru da kendi içerisinde bir karma tamlamadır.

Bu tenha derelerin görmediÄŸi  GörmediÄŸ-i: T.'nan  Bu tenha dereler-in: T.'yan
Tamlayan da kendi içerisinde bi sıfat tamlaması -hatta iç içe iki sıfat tamlaması-  oluÅŸturmuÅŸtur.
Bu tenha dereler  Dereler: Ä°sim unsuru Bu tenha: Sıfat unsuru Hatta sıfat unsuru da kendi içerisinde bir sıfat tamlaması oluÅŸturmuÅŸtur. Bu tenha  Bu: Sıfat unsuru Tenha: Ä°sim unsuru

NOT: BU TAMLAMAYA ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI DEĞİL, DENSE DENSE KARMA(KARIŞIK) BİR TAMLAMA DENİR. Saygıyla...

[emremyunus]

Soruyu cevaplarken imlâ hataları olmuş, hepinizden özür dilerim.

[emremyunus]

Hocam söylediklerinize katılmakla birlikte 2. soruda sanırım biraz eksik yazdığımızı düşünüyorum (ikimizin de).
2. soruda öncelikle Ä°SÄ°M UNSURU ortak olan birden fazla sıfat vardır. Sonrada bu sıfat tamlamasının SIFAT UNSURU, kendi içinde 2 tamlayan+1 tamlanan durumunda ayrı bir tamlama oluÅŸturmuÅŸtur. Bilmem bana katılır mısınız? 

[dilkolik76]

1........... "Kuzular bize yılların geçtiğini söyler"

Bu cümlede elbette "yılların geçtiği" isim tamlaması değildir; çünkü "geçtiği" sözcüğü fiilimsilik özelliğini korumaktadır.

1987'de ÖSYM'ce sorulan bir anlatım bozukluğu sorusunda :

A) Kardeşimin böyle bir şey yapacağını sanmıyordum.
B) Okulun ne zaman açılacağını bilmiyordum.
C) Arkadaşının kitabını bulamayınca çok üzüldü.
D) Evinin düzenli olmasına özen gösterirdi.
E) Sarsıntının önce nerede duyulduğu öğrenilemedi.


şıkkı C olarak vermişler.Bu örnek soru sanırım saorunuza cevap olmuştur.

2........... İkinci sorunuzda da kesinlikjle isim tamlaması yok, saygıdeğer hocam....


 DÄ°LKOLÄ°K - DÄ°LKOLÄ°K - DÄ°LKOLÄ°K - DÄ°LKOLÄ°K[/color]

[Alufte]

Sayın hocalarım hepinize çok teşekkür ediyorum.Yaptığınız açılımlar, verdiğiniz bilgiler çok güzeldi.Demek ki tartışılan bir konu bu. Ama halen bir sonuca varmış değilim.Yani sorum şu ki bir sözcük grubu hem isim tamlaması hem de sıfat-fiil grubu olabilir mi? Belirtili isim tamlamasının bir sıfat görevinde kullanılıp sıfat tamlamasının tamlayanını oluşturabileceğini bir türlü anlayamadım. Saygılarımla...

[aytoldı]

isim unsuru+ fiil +sıfatfiil eki: Sıfat fiil grubudur. Bu kelime grubu, iyelik eki aldığı zaman -ki genelde alır- isim tamlamasına dönüşür.
Örnek üzerinde açıklayalım:
yılların /geç-tik- : Sıfat fiil grubu

Değerli behzatavan hocam, alıntıladığım bölüm hariç, baştan beri yazdıklarınıza katılıyorum. Zannedersem bu durum da gözünüzden kaçmıştır. Biraz daha dikkatli baktığınızda bir yanlışlık olduğunu görürsünüz.

Sıfat fiil grubunda, isim unsuru, sıfat fiile "ilgi hali eki" ile birleşmez.
Siz "yıllar" ismini "ilgi hali eki" ile sıfat fiile bağlayarak sıfat-fiil grubu kurmuşsunuz. Bir ismin başka bir isme (burada sıfat-fiil) ilgi ile bağlandığı grup isim tamlamasıdır. Burada sıradan iki kelime var: Birisi "yıllar" diğer ise "geçtik" (sınıf ve kapı olarak düşünelim) Bu iki kelime mevcut şekilleri ile kelime grubu değil. bunları "ilgi ekiyle" bağladığımız zaman isim tamlaması olur: yılların geçtiği (sınıfın kapısı)

Şu örnekle daha iyi anlaşılır:
yılların / çabucak geçtiÄŸi: isim tamlaması  (yılların: tamlayan; çabucak geçtiÄŸi: tamlanan)
çabucak geçtik(ği): sıfat-fiil grubu (Çabucak: isim unsuru, geçtik: sıfat-fiil)

Bir yerde fiilimsi grubu olması için, üsteki örnekteki gibi fiilimseye anlamca bağlı kelimelerin olması gerekir: (nasıl geçtiği: çabucak)

Oysa "Yılların geçtiği" isim tamlasında "geçtik" sıfat fiiline bağlı bir kelime yok. burada bir isim tamlası var ve bu tamlamanın tamlayanı bir sıfat fiil (sıfat fiil grubu değil)

Ya da
"konuşan adam" (Sıfat unsuru sıfat fiil (sıfat-fiil grubu değil)olan bir sıfat tamlaması)
"hızlı konuşan adam" (sıfat unsuru sıfat-fiil grubu olan bir sıfat tamlaması)

kısacası "Yılların geçtiği" kelime grubunun sıfat-fiil grubu olması imkansız, bu bir isim tamlamasıdır. Bu isim tamlaması "yılların" tamlayanından ve "geçtiği" tamlanından oluşmaktadır. "evin duvarı" gibi. Sizin açıklamanıza göre "yılların geçtik" sıfat fiil grubu olacaksa "evin duvar" da bir kelime grubu olmalı.

umarım beni anladınız, zira konu hakkında bilgiye sahip olduğunuz için fazla ayrıntılı yazmadım.

Saygılar

[Alufte]

O halde evinin düzenli olmasına derken de bu gruba tamlananı isim-fiil grubu olan belirtili isim tamlaması diyoruz.Bu açıklama çok mantıklı her şeyi açıklıyor.Teşekkürler.

[aytoldı]

O halde evinin düzenli olmasına derken de bu gruba tamlananı isim-fiil grubu olan belirtili isim tamlaması diyoruz.Bu açıklama çok mantıklı her şeyi açıklıyor.Teşekkürler.

Evet hocam, haklısınız

evinin / düzenli olması: isim tamlaması (evinin: tamlayan; düzenli olması: tamlanan)
düzenli olma: isim fiil grubu (düzenli: isim unsuru; olma: isim fiil)

Bir kelime grubunda, grubun unsurlarından herhangi biri kendi içinde başka bir kelime grubu olabilir.

[behzatavan]

Teşekkür ederim Aytoldu Hocam,
Söylediklerinizde tamamen haklısınız. Orada sıfat fiil grubu yok. Doğrudan isim tamlaması var ve tamlanan bir fiilimsi.

Saygılar.

[ebrinisan]

isim tamlamalarında tamlanan kısmın fiilimsiden oluşamayacağını gösteren birkaç üniversite hazırlık kitabına rastladım.Fiilimsileri tamlama kuramıyacağını söylüyordu.
 
           Ali'nin düşünmesi biraz zaman alır.. cümlesinde tamlama olmadığını yazmış.Siz bu düşünceye katılıyor musunuz.Fiilimsileri isim olarak kabul edebilirmiyiz yani...

[Alufte]

  Ben ÅŸahsen katılmıyorum.Ama patron öss, o ne diyorsa doÄŸrudur.

    Fiiilimsilerin tamlanan olmasını bırakın bu forumda fiillerin, isim tamlamasının tamlayanı olduÄŸu "hazır ol komutu, dur iÅŸareti" gibi örnekleri, ya da belirtili isim tamlamasının sıfat tamlamasının tamlayanı olduÄŸu "Allahın belası adam, Allahın cezası adam" gibi örnekleri de gördük.
   O halde biz de yalandan masal anlatıp duralım isim tamlamaları isim + isim den oluÅŸur diye...
   

[Fuzuli]

Bu konunun açılması çok iyi olmuş. Aytoldı hocamın söylediklerine tamamen katılmakla birlikte bu konu hakkında kendi düşüncelerimi de yazmak istiyorum.

1.

   O halde biz de yalandan masal anlatıp duralım isim tamlamaları isim + isim den oluÅŸur diye...
   

Hayır hocam yalandan masal anlatmıyoruz. İsim tamlamaları zaten isim+isim unsurlarından oluşur. Fiilimsiler de şekilsel olarak kesinlikle isimdir ve isim tamlamaları kurmaları doğaldır. Bunu çok basit bir şekilde mantık yürüterek düşünelim. Aşağıdaki örnekten de yola çıkıldığı zaman bana katılmayacak bir arkadaşın olmayacağını tahmin ediyorum:

Ör: Ahmet'in geldiğini biliyorum.

Yukarıdaki örnekte biliyorum=yüklem
Ahmet'in geldiÄŸini= Nesne

Peki şu kuralı düşünelim:

Cümle öğelerini çözümlerken bir öğe birden çok sözcükten oluşuyorsa o öğe kesinlikle bir söz öbeğidir.

Yukarıdaki nesnemizin eylemsi grubu olmadığını hepimiz biliyoruz. O zaman "eylemsiler ile tamlama kurulamaz" diyen arkadaşlarımız bu nesnemizin ne grubu olduğunu bize açıklasın..!


2. Ösym'nin her sorusunun doğru olamayacağını sık sık sordukları ve iptal ettikleri sorulardan, kendi içerisinde çelişkiler yaşadığını da bir önceki yıl ile bir yıl sonra sordukları soruların tamamen zıt yönde olduğundan anlıyoruz. Dolayısyla dil kurallarımızdaki tek ölçüt kesinlikle ösym değildir..! Ösym diye kafamızda büyüttüğümüz kurumun ne bir müfredatı ne de belirli bir öğretim kadrosu vardır. Soruları hazırlayan kurul hemen her yıl değişir ve gelen her hocamızın konulara karşı fikri farklı olabilir. Bu yüzdendir ki birbiriyle çelişkili sorularla ya da hatalı sorularla karşılaşırız.

Saygılarımla...

[euzkan]

1. soruya cevap:

bağlılık ilişkisi olarak incelersek cümlede iki fiil öğeleri şu şekilde üstünde toplar:

geç- fiilinin tamlayanı yoktur. söyle- fiilinin ise "kuzular", "bize" ve "yılların geçtiğini" dir.

söyle- fiili cümlenin yüklemini oluşturur. geç ise bir fiil grubunu işaret eder. tamlayan almamış olsa da potansiyel olarak bir fiil grubu olduğu gerçeği değişmez. yani mesela "Kuzular bize yılların hızla geçtiğini söyler" gibi bir cümle olsaydı "hızla" kelimesi geç- fiilinin tamlayıcısı olacaktı.

şimdi izninizle soruda bir düzeltme yapmak istiyorum. "kuzuların geçtiği" değil de "yılların geçtiği" ifadesini sordunuz sanırım isim tamlaması mı sıfat fiil grubu mu diye.

öncelikle "yılların geçtiğini" ifadesine bakalım. i- hal ekini almış bir kelime grubu görülüyor.

yerine koyma yöntemiyle bunun bir isimden farklı olmadığını belirleyelim:

kuzular bize yılların geçtiğini söyler.
kuzular bize şarkıyı söyler.

iki cümleyi karşılaştırırsak "yılların geçtiği" ile "şarkı" nın birbirine denk olduğunu görürüz.

şimdi gelelim "yılların geçtiği" ifadesi nedir'e...

bunun da "kapının kolu" ifadesinden şekil olarak hiçbir farkı yoktur.

[kol]
[geçtiğ]

"kol" ile "geçtiğ" kelimelerinin birbirine denk olduğunu görüyoruz. ki bir isim olan "kol" kelimesi gibi "geçtiğ" de isimdir. geçici bir anlam da olsa bu kelime şekil olarak isimdir. bunu sağlayan -diğ (DHk) ekidir. bu eki de fiilden isim yapma ekleri arasında sayan dil bilimciler olduğunu ekleyeyim.

[Alufte]

Güzel bir açıklama olmuş, teşekkürler.

Bu arada  soru gözümden kaçmış elbette "yılların geçtiÄŸi" ÅŸeklinde olacaktı.