Türemiş Eylemler Konusunda Yardım

[CananYE]

Bekle-
Anla-
Dinle-
Söyle-

Bu eylemlerin türemiş olduğunu mu söylüyorsunuz öğrencilerinize?

Bek:Nöbetçi (Tarama Sözlüğü) (Ben bulamadım)

An: Beyin, fikir, zeka (Kamus-ı Türkî)

Din: 1. Sükûn, sükûnet (Tarama sözlüğü) (dinmek)
2. Başkalarının gizli konuşmasıne kulak misafiri olmak

Söy: Söz, fıkra (Tarama sözlüğü)


Kaynak, Türkçe 7 (Tudem)

[emretekin]

Hocam bekle- sözcüğünün türemiş olduğunu söylüyorum; ama diğer sözcüklere böyle bir şey demiyorum en azından okullarda (akademik alanda elbette ayırıyoruz)

Anla-: an(f.k.)-ı(b.ü.)-g(f.i.y.e.)-la(i.f.y.e.) ben bunu akademik alanda böyle ayırıyorum, aradaki -g(gı) eki zamanla yani E.A.T.  zamanında düşmeye uğramıştır. Bu kelime hakkında da ikinci bir tahlil yöntemi de şudur: Bugün Türk lehçelerinde "an" (-n nazaldır.) hafıza anlamına gelir, an kelimesinin üstüne i.f.y.e  geliyor.
Bu kelime akademik alanda, 1. husus ağırlıklı olmak üzere, bu iki şekliyle değerlendiriliyor.

Dinle- fiili de yine anla- fiilinin yukarıdaki açılımıyla aynıdır.

Söyle- fiili Eski Türkçede sö-(f.k.)-z(f.i,y.e.)-le(i.f.y.e.)- şekliyle alınıyor. Daha sonra z/y değişmesi olmuştur.

[CananYE]

Bunları biliyorum da karşımda kitabını almış, gelmiş bir 7. sınıf öğrencisi var. "Hocam burada türemiş diyor, türemiş midir bu kelime?"

Şimdi, akademik olarak bakarsak türemiştir, ama size basit olarak anlatıyorum da denmez ki.

Bu yüzden açtığım bu başlığı.

Kitap kesinlikle türemiştir diyor.

[emretekin]

Hocam bu durumda en iyi yol kıvırma yöntemidir, biraz kitaba suç bulun, biraz kem küm edin sonra akademik laflar edin öğrencinin anlamayacağı işte bunlar seni aşar filan diyin bu durumda yapılacak en iyi yol bu.
Bu kitaplar da bazen saçmalıyor, öss kitabında olsa hadi eyvallah diyeceğim ama...

[CananYE]

Saçma, çok saçma.

Ben anlatayım bakalım türemiş hallerini, açıklamamı da yapayım.

Yavrucaklar, fiili zor kavrıyorlar bir de yapısı çıktı

[emretekin]

haklısınız; ama hocam bence türemiş şekliyle anlatmayın, dediğim yolları uygulayın bence çünkü bu durumda kafası daha da çok karışıyor çocukların. bir de siz bilmiyor konumuna düşüyorsunuz öğrencinin gözünde.

[CananYE]

Yarın ola hayrola...

Teşekkürler  yardımların için.

[emretekin]

Eyvallah.

[aytoldı]

Söyle- fiili Eski Türkçede sö-(f.k.)-z(f.i,y.e.)-le(i.f.y.e.)- şekliyle alınıyor. Daha sonra z/y değişmesi olmuştur.

Böyle bir değişiklik varsa  "z/y" değişikliğinin sebebi ne olabilir hocam? Acaba neden "göz", "düz" "iz" vb. kelimelerinde bu değişiklik olmadı da bugün bu kelimeler "gözle-, izle-, düzle-" şeklinde. Bu konuda bizi aydınlatmanız mümkün mü? 

[CananYE]

Aytoldı hocam, benim soruma da cevap verebilir misiniz?

[aytoldı]

Aytoldı hocam, benim soruma da cevap verebilir misiniz?

Bunların hepsi bence de türemiştir, ancak okullarda bu kadar ayrıntıya inilmesine gerek olmadığını düşünüyorum.

Bu arada "dinle-" konusunda Tudem'e katılmıyorum. Bu sözcüğün Eski Türkçede "ses" anlamına gelen "tın" (sondaki n sesi nazal n'dir) kelimesinden türediğini düşünüyorum: "edgüti eşid katıdgı tınla"[/color] şeklinde Orhun Yazıtlarında geçer bu sözcük.

Saygılar sunarım

[emretekin]

HOcam d/z/y değişiklikleri vardır Türkçede adak\azak\ayak, edgü\ezgü\eygü\eyü\eyi\iyi sözcüklerindeki gibi. Buna dayanarak bu söyleniyor.

[emretekin]

Bir de sözle- şekli vardı Eski Türkçede, yani bir tahmin değil, kesinliği olan bir şey.

[türkiye]

Bek:Nöbetçi (Tarama Sözlüğü) (Ben bulamadım)

An: Beyin, fikir, zeka (Kamus-ı Türkî)

Din: 1. Sükûn, sükûnet (Tarama sözlüğü) (dinmek)
2. Başkalarının gizli konuşmasıne kulak misafiri olmak

Söy: Söz, fıkra (Tarama sözlüğü)

Bu açıklamalar  İsmet Zeki EYÜBOĞLU'NUN kitabında da geçiyor. Ancak bu tarz bilgilerin hele hele ilköğretim öğrencilerine verilmesi uygun değil. Lisedeki öğrenciler bile ekleri zor anlarken eski şekilleri karıştırmak  çocukları zor duruma düşürmekten bakşa bir şey değil. Bu tarz sorular biraz da dershanelerin işgüzarlığı.

[CananYE]

Bu szöcüklerin anlamları kullanılarak "-le/-la" isimden fiil türetme ekine örnek verilemez mi?