Kelime Tahlilleri

[emretekin]

"Okan" ismi bugün sıkça kullandığımız isimlerden biri, Eski Türkçede Tanrı manasına geliyor. Eski Türkçede u- iktidari fiili üstüne -gan ekinin getirilmesiyle oluşmuş, eskiden"ugan" iken şimdi "okan" olmuş.

[emretekin]

İçin kelimesi bugün edattır, bunun tarihi gelişimi uç- fiilinin üstüne "n" zarffiilinin gelmesinden müteşekkildir.

[semerkandi]

öksüz  ök anne demekmiş öksüz annesiz anlamında...

[emretekin]

Eski Türkçede "ög" olarak geçiyordu kitabelerde.

[tihanpolat]

na: olumsuzluk eki
mahrem: haram olan
namahrem: haram olmayan
yani helal
Türkçe'de ise haram anlamında kullanıyor yani tam tersi
Bu şekilde kullanımlara Galat-ı meşhur yani meşhur hata deniliyor. Önemli olan da sözcüğün kullanılışıdır.
Bir sözcük bir dilden başka bir dile geçerken fonetik, semantik açıdan bir takım değişikliğe uğruyor. Yaşasın Türkçe...

Sayın Hocam,
Mahrem:(Nikah ) haram olan demektir. Yani kişinin en yakını anası, babası, kardeşi...
Namahrem: (Nikah) haram olmayan. Yabancı, dinen nikah kıyılabilecek kişi.
 "Değmesin mabedimin üstüne namahrem eli." mısraına da bu açıdan bakmalıyız.
Yani namahrem doğrudan "helal" diye karşılanırsa doğru olmaz. Nikah kıymak helal olan kişi için "namahrem" denir.
Bâki Selamlar.

[dibace]

Merhaba arkadaşlar,
Birikimlerinizden istifade ettim. Ben de "tahtakale" kelimesini kısaca tahlil ederek katkıda bulunmak istedim.
Malumunuz İstanbul'da ve Bursa'da "Tahtakale" adıyla anılan semtlerimiz mevcuttur. Tahtadan bir kale yapılması akla uzak geldiğinden, eskiden beri merakımı celbetmişti. Ta ki "taht" kelimesinin "alt" anlamına geldiğini öğrenene kadar. Taht-ı kale, kalealtı demektir ki zamanla tahtakale şeklinde telaffuz edilmeye başlanmıştır. Zaten İstanbul ve Bursa'daki mezkur semtlerimiz de kalenin yakınındadır.

Taht-ı riyaset, tahte'l-arz, taht-ı kale...

[Yusuf]

Ben de "kaplıca" sözcüğünün etimolojisini yapayım. "Kaplıca" sözcüğü  "Kap-lı" ve "ılı-ca"  sözcüklerinin birleşimi ile oluşmuş birleşik bir sözcüktür.

[gözgü]

Benim bir sorum var .'hıçkırık'  kelimesinin etimolojisini yapar mısınız?

[VeliahT]

Akıl kelimesi bildiğiniz üzere arapça bir kelimedir.Anlamı "bağ" demektir.Allah ile aramızda bağ kurması açısından bir aracı olarak görülmüş.

[MUĞLAK]

na: olumsuzluk eki
mahrem: haram olan
namahrem: haram olmayan
yani helal
Türkçe'de ise haram anlamında kullanıyor yani tam tersi
Bu şekilde kullanımlara Galat-ı meşhur yani meşhur hata deniliyor. Önemli olan da sözcüğün kullanılışıdır.
Bir sözcük bir dilden başka bir dile geçerken fonetik, semantik açıdan bir takım değişikliğe uğruyor. Yaşasın Türkçe...

yanlış kullanılmayan kelime.
mahrem kelimesi "birbiriyle nikâhlanmaları haram olan" anlamındadır. mesela yakın akrabalar bu tanıma uyar.
namahrem de bunun tersidir. islam'ın sözkonusu yorumlarına göre kadınların nikâhlı olmadıkları erkeklere, yani namahremlere, tesettürsüz görünmeleri haram sayılırken, mahremlerin karşısına, kısmen daha açık olarak (sanırım baş ve dizlere kadardı bu) açık çıkmaları caiz sayılır.

[Mevlânâ muhibbi]

Bağdat Gibi Diyar Olmaz

Dilimizde "Ana gibi yâr, Bağdat gibi diyar olmaz." sözünün aslı muhtemelen "Ane gibi yâr; Bağdat gibi diyar
olmaz." şeklindedir. çünkü sözün aslında Ane kelimesi, Bağdat yakınlarındaki sarp bir uçurumun kuşattığı dik
bir geçidin adıdır. Bağdat gibi(güzel) şehir, Ane gibi de (sarp ama manzaralı) yar(uçurum) olmaz demeye gelir.
Ancak siz Bağdat'ın Osmanlı Türk'ü için önemine bakınız ki oradaki Ane'yi anne yapıvermiş. Tıpkı "Yanlış hesap Bağdat'tan
döner." sözüyle Bağdat'ın eskiden beri bir ilim merkezi olduğunun altının çizilmesi gibi.   

[cananca]

Galat-ı meşhurları bilmem neden seviyorum 

[Mevlânâ muhibbi]

Tası Tarağı Topla(t)mak


Bağdat dilencilerinden, meşhur bir Abbas Oş varmış. Mevsimine göre ya cerre çıkmak; yahut dilencilik yapmak suretiyle zengin olmuş. Bütün Bağdat’ın tanıdığı bu adamın şöhretinden istifade etmek isteyen bir sefil, Abbas’ı kollamaya başlamış. Nihayet bir hamam gecesinde hamama girdiğini görüp, ardınca içeri dalmış ve kurna başında yanına yaklaşıp şöyle demiş:
_ Efendim! Bendenizi dilenciliğe başlamaya karar verdim. Umarım ki bu asil sanatın inceliklerini bu kulunuzdan esirmezsiniz. Ne usul ve kavaidi var ise bilcümle öğrenmek isterim, şu mübarek geceler hürmetine lütfediniz.!..
Abbas, bu girizgâhtan sonra şevke gelip, cevap vermiş:
_Peki evlat, öğreteyim. Dilenciliği başlıca üç kuralı vardır; kulağına küpe olsun. Bir  her nerede olursa olsun istemeli. İki, her kimden olursa olsun istemeli. Üç, her ne olursa olsun istemeli.
Yeni yetme dilenci hemen o anda Abbas’ın elini öperek demiş ki:
_Ustam, ben fakirim, Allah rızası için bir şey!..
Abbas şaşmış.
_Burası hamam bre! Burada dilencilik mi olur?
_Her ne nerede olursa olsun istemeli, dedin ya usta!
_İyi ama ben zaten senin kadar fakir bir dilenciyim.
_Öyle ama, ikinci kural istemek için adam seçmemek gerektiğini bildirmiyor muydu?
_Fe subhanallah! Bu kurna başında ben şimdi sana ne verebilirim be adam? Elbisem dışarıda. Paralarım evde. İşte ortada bir tasım bir tarağım var.
_Usta şimdi senden öğrendiğim kuralların üçüncüsü der ki, her ne olursa olsun istemeli. Ben tasa tarağa da razıyım.
Abbas şaşkın, etraftan onları dinleyenler hayrette, adam tası tarağı almış ve hamamdan çıkıp gitmiş. O günden sonra Abbas dilenciliğe tövbe etmiş ve soranlara da:
_Tası tarağı toplattık! Gayri bizden bu işler geçmiş, diye yakınırmış.

Deyim tahlili kıvamında oldu sanırım...

[cananca]

Eh ne demişler muhibbim:boynuzun vefasızlığı kahreder kulağı
 
Ya da tövbe ettirirmiş 

[Mevlânâ muhibbi]

Ya da canından bezdirirmiş hocam...