kelime tahlili

[emretekin]

Sizin  bildiğiniz az bilinen ve ilginç olan kelime tahlillerini buraya alalım ve varsa etimolojisi hakkında bilgi verelim

İlk kelime benden: "çaydanlık"

Çay-dan-lık  Buradaki "dan" eki farsça kökenli bir ektir ve bizdeki "-lık,-lik" ekinin karşılığı oluyor. Yani anlam itibariyle çaylıklık gibi bir anlam çıkıyor. Ha bu arada "çay" Çince bir kelimedir. Çince üstüne Farsça ve üstüne Türkçe ek getirerek Türkçeleştirdiğimiz bir kelime.

[zekeriyametin]

na: olumsuzluk eki
mahrem: haram olan
namahrem: haram olmayan
yani helal
Türkçe'de ise haram anlamında kullanıyor yani tam tersi
Bu şekilde kullanımlara Galat-ı meşhur yani meşhur hata deniliyor. Önemli olan da sözcüğün kullanılışıdır.
Bir sözcük bir dilden başka bir dile geçerken fonetik, semantik açıdan bir takım değişikliğe uğruyor. Yaşasın Türkçe...

[emretekin]

"yumurcak" kelimesi yumru-cak ekiyle birleşmiştir, burada metatez(göçüşme) dediğimiz olay mevcuttur. 

[CananYE]

Sanırım "enkaz"da da böyle bir kullanım vardı. çokluk ifade ediyordu. Yanlış mı hatırlıyorum.
Enkazlar=yıkıntılarlar

[CananYE]

Bir de "lan" vardı
oğlan>ulan>lan şeklinde midir?

[emretekin]

evlat gibi çocuklarlar

hımm sevda kelimesi aklıma geldi sevda Arapçada karalık manasına geliyor, kökü de "esved"

[lαякαsση]

bir de ''intizar'' kelimesi vardır ki, Türkçe'mize ''beddua- sitem'' anlamında yerleşmiş.

oysa bu kelimemizin aslı bekleyiştir. arzulu bir bekleyiş.

Baki 'nin :

Gül hasretinle yollara dutsun kulağını

Nergis gibi kıyâmete dek çeksin intizâr. beyti vardır ki

anlam olarak :'' Gül hasretinle yollara tutsun kulağını , nergis gibi kıyamete dek beklesin'' manasına gelmektedir.

intizar kelimesinin karıştırılma sebebi , ''beddua- sitem'' anlamına gelen ''inkisar '' kelimesine benzemesidir.

 Ceyhuni'nin:

''İnkisar eylesem yazıktır sana
Döşek üzre yan gelesin sevdiğim
Ağzından burnundan hicran yerine
Parça parça kan kusasın sevdiğim '' şiirinde , anlamını bularak geçen ''inkisar'' kelimesi buna örnektir.

saygılarımla..

[emretekin]

lark(i.k.)-a (yönelme hali eki) son(i.k.) birleşik kelime

lark bir sigara ismi, hocamız burada lark isimli sigaraya son verdiğini anlatmak istemiş:)

nasılım:)

[Mevlânâ muhibbi]

bir de ''intizar'' kelimesi vardır ki, Türkçe'mize ''beddua- sitem'' anlamında yerleşmiş.

oysa bu kelimemizin aslı bekleyiştir. arzulu bir bekleyiş.

Baki 'nin :

Gül hasretinle yollara dutsun kulağını

Nergis gibi kıyâmete dek çeksin intizâr. beyti vardır ki

anlam olarak :'' Gül hasretinle yollara tutsun kulağını , nergis gibi kıyamete dek beklesin'' manasına gelmektedir.

intizar kelimesinin karıştırılma sebebi , ''beddua- sitem'' anlamına gelen ''inkisar '' kelimesine benzemesidir.

 Ceyhuni'nin:

''İnkisar eylesem yazıktır sana
Döşek üzre yan gelesin sevdiğim
Ağzından burnundan hicran yerine
Parça parça kan kusasın sevdiğim '' şiirinde , anlamını bularak geçen ''inkisar'' kelimesi buna örnektir.

saygılarımla..

Çok güzel bir açıklamaydı. Hayranlıkla okudum... 

[Mevlânâ muhibbi]

  '' lâf'' diye bir kelimemiz vardır. Son zamanlarda ''söz, kelam'' karşılığı olarak kullanılması yaygınlaştı. Oysa, lâf denildiği zaman söz veya kelama bir menfilik, hatta yerine göre istenmeyen bir tavır takınılmış olur.

Söz, nötr bir varlıktır. Onun üst deresecine kelâm, alt derecesine lâf denir.

Kelime, Farsça bir sözlükte, ''beyhude, manasız söz, lakırdı, haddin fevkınde söylenen söz'' karşılıklarıyla verilmiş ki, tam olarak ''lâf''ı karşılar.
Bu kelime, eskiden beri dilimize daha ziyade '' lâf ü güzâf'' şeklinde kullanılmıştır. Güzâf( aslı gizaf), '' beyhude söz, faydasız lakırdı'' demektir. Yani, lâf ile eş anlamlı( müteradif) bir kelimedir.
Bu yüzden ikisini yan yana kullanırken lâf-ı güzâf, şeklinde (tamlama biçimiyle) ifade edilmesi hatalıdır.

Söz ile lâfın o ince çizgisini çiğnemeyelim.   

[aslı]

entre parentheses (antrparantez)  parantez içinde demek bu
anti parantez olmuş.

[ƒuzuℓїyє]

"Serbest" sözcüğündeki ser, baş; best, bağlı anlamına gelir. Başı bağlı ifadesi Osmanlı zamanında evli erkekler için kullanılırdı.

İstanbul' dan çıkış izni sadece, geri dönmelerine kesin gözüyle bakılan evli ve çocuklu erkeklere verilmekteydi.

Günümüzde bu sözcüğün "istediği gibi davranabilen, özgür" anlamında kullanılması, seyahat özgürlüğünü ifade etmektedir.

[emretekin]

Bugün eski defterlerimi karıştırıken "eğlence" kelimesinin tahlili dikkatimi çekti

eğlence\ilinçü   imiş eskiden.

[Mevlânâ muhibbi]

    Sır gizli şey demektir. Tasavvuf çevrelerinde ve özellikle Mevlevîlikte, bu kelimenin sırlanmak şeklinde fiil yapılmış hali sıkça kullanılır. Sırlanmak, "kapanmak, örtmek, ses ve hava akımına müsaade etmeyecek derecede bir yere gizlenmek" anlamına gelir.

     Nitekim Mevlevîler, kapıyı yahut pencereyi kapa yerine,"sırla,sırret" derler. Sırlamak ve sırlanmak ise gömülmek, ölümün gömülmesi anlamında kullanılır. Falanca kişiyi sırladık, filân zat sırroldu, gibi.

     Kelimenin bu kullanışı, öeln bir kişi sorulduğunda ise, "Sırra kadem bastı!" şeklinde cevaba dönüşür. Kadem basmak, adım atmak, gitmek demeye gelir. Deyimin dilimizde yaşıyor olması çoktandır ortalıklarda görünmeyen yahut birilerinden kaçarak kendisini gizleyen kişiler hakkında kullanılmasındandır...     

[emretekin]

Çok güzel bi açıklama olmuş, teşekkürler.
Hocam peki fakir kelimesinin de bir açıklaması vardı , ben duymuştum; fakat unuttum eğer hatırlıyorsanız o güzel üslubunuzdan o kelimeyi de alabilir miyiz ?