cümlenin yapısı. sorum var

[kau36]

"yıpranmış, ıssız, bakımsız bir evdi."
cümlesi yapı bakımından girişik bileşik bir cümledir, değil mi??
    -------------------------------

"sen ki bey kızısın."
cümlesi de ki'li bileşik cümledir, değil mi??
 
şimdiden teşekkürler

[ser-mest]

Birinci cümle içinde fiilimsi bulunduğu için girişik birleşik cümledir.
İkinci cümleye ki'li birleşik cümle diyemeyiz.Çünkü burada "ki"nin görevi iki cümleyi birbirine bağlamak değildir."Ki" bağlacı burada kuvvetlendirme bildiriyor.Yani bu cümle yapı olarak basit cümledir.

[kau36]

Teşekkürler Alüfte kardeş

[Fuzuli]

Merhaba,

Birleşik cümlenin temel mantığı yan yargı olmasıdır. Her iki cümle de basit cümledir.

Girişik birleşik cümlede fiilimsi ile oluşmuş, "yüklem dışında" bir yan yargı gerekmektedir. Bu cümlede tek bir yargı vardır.


"Yıpranmış .... evdi." (Tamamı temel yargıdır yani tamamı yüklemdir. )



"Sen ki bey kızısın."

Yukarıdaki cümledeki "ki" bağlacımız cümleleri bağlamamıştır bundan dolayı basit cümledir. Ki'li birleşik cümlede bir yan cümle ile temel cümleyi bağlaması gerekmektedir. (Sen gel ki ben gideyim. )

Saygılar...

[SiirseL]

Genel yargının oluşması adına ben de Fuzuli Hoca'ma aynen katıldığımı belirtirim.

[ser-mest]

 1.yargı: (Ev) yıpranmıştı
 2. yargı: Issız bakımsız bir evdi.

Ösym'nin mantığına göre fiilimsiler yargı bildirir ve içinde fiilimsi bulunan cümleler birleşik cümledir.9.sınıf Dil ve Anlatım ders kitabı da bu konuyu aynı yaklaşımla ele almış.

[SiirseL]

1.yargı: (Ev) yıpranmıştı
 2. yargı: Issız bakımsız bir evdi.

Ösym'nin mantığına göre fiilimsiler yargı bildirir ve içinde fiilimsi bulunan cümleler birleşik cümledir.9.sınıf Dil ve Anlatım ders kitabı da bu konuyu aynı yaklaşımla ele almış.

Hocam, "Ösym'nin mantığına göre fiilimsiler yargı bildirir ve içinde fiilimsi bulunan cümleler birleşik cümledir." bilgisine itiraz etmiyoruz ki zaten. Ancak küçük bir ayrıntıyı es geçiyorsunuz. Fuzuli Hoca'nın da işaret ettiği gibi fiilimsi yüklem dışında bir yan yargı oluşturduğunda birleşik cümle olur.

"Yıpranmış, ıssız, bakımsız bir ev" kelime grubu bir sıfat tamlamasıdır ve ek eylem alarak yüklem olmuştur. Malumunuz üzere kelime grupları bir bütündür ve o bütün halleriyle bir öge değeri üstlenirler. Siz bu ifadeyi

1.yargı: (Ev) yıpranmıştı
 2. yargı: Issız bakımsız bir evdi.

şeklinde iki ayrı yargı olarak değerlendiremezsiniz. Bu başlıbaşına bir keyfiyet olur ki bu mantıkla hareket edersek işin içinden çıkamayız. "Yıpranmış, ıssız, bakımsız bir ev" tamlamasında ıssız, bakımsız, bir kelimeleri ev isminin ne kadar sıfatıysa "yıpranmış" sıfatfiili de aynı şekilde ev kelimesinin sıfatıdır.

Sonuç olarak bu cümle, içinde fiilimsi de barındıran bir kelime grubunun ek eylem almasıyla oluşmuştur ve tek bir yargı bildirmektedir. Bu nedenle de cümle yapısına göre basit bir cümledir.

(saygılar)

[vabeste]

Bu cümle yapısına göre girişik bileşik bir cümledir. Eğer yüklem fiilimsinin kendisiyse cümle basit olur, örneğin, "Buradaki insanlar tanıdıktı." cümlesi basit bir cümledir, ancak, fiilimsi yüklemin bir parçası ise, örneğin, "O, tanınmış bir yazardı." cümlesi ise bileşik bir cümledir. Nitekim fiilimsi zaten yargının kendisi değildir, yan cümle kurar.

[Edebiyat Öğretmeni]

Bence de birinci cümle girişik birleşik cümledir. Sıfat tamlaması var ancak bu sıfat tamlaması bir fiilimsiyle oluşmuş. Fiilimsinin bulunduğu yerde bir yan cümle vardır. Bu sebeple vabeste ve Alufte Hocam'a katılıyorum.

[SiirseL]

Bu cümle yapısına göre girişik bileşik bir cümledir. Eğer yüklem fiilimsinin kendisiyse cümle basit olur, örneğin, "Buradaki insanlar tanıdıktı." cümlesi basit bir cümledir, ancak, fiilimsi yüklemin bir parçası ise, örneğin, "O, tanınmış bir yazardı." cümlesi ise bileşik bir cümledir. Nitekim fiilimsi zaten yargının kendisi değildir, yan cümle kurar.

Bence de birinci cümle girişik birleşik cümledir. Sıfat tamlaması var ancak bu sıfat tamlaması bir fiilimsiyle oluşmuş. Fiilimsinin bulunduğu yerde bir yan cümle vardır. Bu sebeple vabeste ve Alufte Hocam'a katılıyorum.

Arkadaşlar yapmayın lütfen. Bu nasıl bir yaklaşımdır?  Yan cümlecik dediğiniz şey temel cümle dışında onu anlam bakımından tamamlayan kısımdır ve cümle, ögelerine ayrılırken bu yan cümlecik yüklem dışında bir öge görevi üstlenir.

Vabeste Hoca'm söyler misiniz bana "O, tanınmış bir yazardı."  cümlesi birleşik ise ögelerine nasıl ayırırsınız? Birleşik cümle diyebilmeniz için tanınmış sıfatfiilinin yüklem dışında bir görev üstlenmesi lazımdır. Oysa verdiğiniz cümlede "O" özne "tanınmış bir yazardı" ise yüklemdir. Ha siz bu öge ayrımına da katılmıyorsanız bilemeyeceğim. Daha fazla tartışmak yersiz olur zira ciddi bir bilgi farklılığımız var.. Bunun sıfat tamlaması olduğunu kabul edip ama fiilimsiyle oluştuğu için birleşik cümledir demek de aynı şekilde hatalıdır zira burada da bilgi eksikliği ortaya çıkar. Çünkü her fiilimsi olan cümle değil yüklem dışında içinde fiilimsi barındıran cümle birleşiktir.

Fiilimsilerle ilgili tartışmalı pek çok nokta mevcuttur ve hatta yapısına göre cümleler meselesi de başlı başına bir tartışma konusudur ama onlar farklı noktalardadır. Bu noktada bir sıkıntı yoktur. En azından ÖSS mantığı içinde bu konu nettir. Fiilimsi temel cümle dışında olmak koşuluyla birleşik cümle oluşturur.

(saygılar)

[Yusuf]

Merhaba, bu iki örneğin verilmesi bu konuyla ilgili ezber ve yanlış bilgilerın bozulması bakımından iyi oldu.
Fuzuli, konuyu çok iyi açıklamış. Üzerine söylenecek fazla bir şey yok aslında. Bir cümlenin girişik birleşik bir cümle olabilmesi için
içinde filimsi olan temel yargıdan bağımsız bir yan yargının olması gerekir. Verilen örnekte fiilimsi almış kelime yüklemin sıfatı konumunda olduğundan temel yargıdan bağımsız değil temel yargıya bağlıdır. Bu nedenle cümleyi basit cümle olarak kabul etmek gerekir.

İçinde fiilimsi olan cümleler her zaman girişik birleşik cümle değildir. Bu örnekle bu görülmüş oldu. 2. cümlede de farklı bir görüş olmadığı için bu cümleye değinmiyorum. Saygılar..

[vabeste]

Değerli hocalarım, birleşik cümle iki önermenin birleşmesiyle oluşmuş cümledir. Bunlardan eylemsilerle kurulan önermeler yan önerme ya da cümle, çekimli eylemlerle kurulan önermeler ise temel önerme ya da cümledir. "O, tanınmış bir yazardı." cümlesinde, sayın Şiirsel Hocam, elbette tek yüklem vardır, ancak iki önerme vardır, birincisi "o, tanınmış biridir.", ikincisi ise "o, bir yazardır."

Siz yan cümlenin bir öğe ya da bir öğenin bir parçası olarak cümlenin içinde bulunabileceğini iddia ediyorsunuz, ben ise yan cümlenin, yüklem dışında, yüklemin bir parçası olarak da cümlede bulunabileceğini söylüyorum.

Bunun olamayacağını söyleyen güvenilir kaynaklardan alıntılar yaparsanız memnun olurum.. Saygılarımla.. 

[fuzuliye]

"Ancak küçük bir ayrıntıyı es geçiyorsunuz. Fuzuli Hoca'nın da işaret ettiği gibi fiilimsi yüklem dışında bir yan yargı oluşturduğunda birleşik cümle olur."

ŞiirseL hocamın bu cümlesinden yola çıkarak ve bu görüşe hak vererek arkadaşlara sormak istiyorum:

"Tanınmış daha çok okunuyor." cümlesi ile "O, tanınmış bir yazardı." cümleleri yapı bakımından aynı mıdır?

[vabeste]

Sayın fuzuliye hocam, ben hiçbir ayrıntıyı es geçmiyorum, fuzuli hocamın yazdıklarını ben de okuyabiliyorum, bu doğrultuda ortaya iki görüş çıkıyor: fiilimsi yüklemin bir parçası olduğunda yan cümle olur mu, yoksa fiilimsinin yüklem dışında ayrı bir öğenin bir parçası mı olması gerekir, bunu tartışıyoruz zaten...

Mesela ÖSYM nin şöyle soruları var: Yukarıdaki parçada kaç yan cümle vardır? Biz öğrencilerimize ne diyoruz, yan cümle fiilimsi sayısı kadardır, yani kaç fiilimsi varsa o kadar yan cümle vardır. 

[fuzuliye]

O cümleyi verdiğim örnekle bağdaştırmak amacıyla aldım. Nazik cümleleriniz içine kaba ifadeler almazsanız sevinirim.

Ben 'cümlede yüklem dışında yargı bildiren bir başka sözcük varsa cümle birleşiktir.' şeklinde anlatıyorum, fiilimsi saymıyorum. Yüklem burada bir bütün ve bir yüklemde iki yargı vardır, denmesi mümkün olmaz.