Cümle Çeşitleri

[sozedebiyattan]

"Çalışan öğrenciler başarılı olur." cümlesi "bileşik", "Çalışkan öğrenciler başarılı olur." cümlesi ise "basit" bir cümle.

İki cümleden birinin basit, diğerinin bileşik cümle olmasında tek etken eylemsi midir? Bu iki cümleye baktığımızda -an, -en eki de -kan, -ken eki de sıfat yaptı ve her iki sözcük de eylem soylu sözcük.

Arkadaşlarımız düşüncelerini paylaşırlarsa memnun olurum.

[Edebiyat Öğretmeni]

Hocam -en diye bir sıfat fiil ekimiz var ama -ken diye bir sıfat fiil ekimiz yok.

[ser]

Fiilimsiler olumsuzluk eki alır. Ayrıca cümlenin öğelerini alarak yancümle kurarlar. Bu iki ölçüte göre düşünürsek fiillere gelen ve yandaki görevleri üstlenen ilk cümledeki kelime fiilimsidir.

[alişir]

Fiilimsiler hareket anlamını korudukları için fiile benzer. "Çalış-kan" örneğinde hareket anlamı sona ermiştir bu yüzden fiilimsi değildir. Cümlede fiilimsi bulunduğu için birleşiktir.

[halil236]

Bu konu benim de dikkatimi çekmişti. Benim örneğim de "kırık testi" idi. Kırık kelimesi fiil kökenli ve bir sıfat. Niçin sıfat-fiil olamıyor, demiştim.

Fiilimsilerin hareket anlamını korumaları biraz muğlak gibi. "Kırılmış testi" deseydik burada da hareketin bitmiş olduğunu görecektik.

Burada ayrımı yapabileceğimiz en iyi ölçüt, fiilimsilerin olumsuzluk eki alabilmesi gibi duruyor. Sizin "çalışkan" örneği ve benim "kırık" örneğim olumsuzlaştırılamıyor.

[alişir]

"Kırık testi" ile "kırılmış testi" arasında hareket anlamı açısından fark vardır."kırık" testinin biçimini, durumunu anlatıyor. "kırılmış" ise "kırılmak" hareketinin sonraki varlığı (ismi) nitelemesiyle oluşmuştur. Fiilimsilerin olumsuzunun yapılması, diğer fiil kökenlilerin olumsuzunun yapılamaması bir dereceye kadar doğrudur. Ancak "dönül-mez yol..." örneğini "dönülme-mez yol" şeklinde söyleyemeyiz.

[Edebiyat Öğretmeni]

Sıfat fiil eklerinin (-kmiş, -dık, -er) zaten zaman analmaları vardır.