|
ŞİİR
HAKKINDA BAZI DÜŞÜNCELER
Biz bu satırlarda, şiirde anlam ve açıklığın
ne değerde şeyler olduğu üzerinde, kendi görüşlerimizi
söylemekle yetineceğiz.
Her şeyden önce şunu itiraf edelim ki, şiirde anlam sözüyle
ne demek istendiğini bilmiyoruz. Düşünce dedikleri bayağı
görüşler yığını mı,
hikaye mi, mazmun mu; ve açıklık, bunların adı kavrayışa
göre anlaşılması mı demektir? Şiir için bunları gerekli sayanlar,
şiiri,
tarih,
felsefe, nutuk ve belagat gibi bir sürü söz sanatlarıyla
karıştıranlar ve onun asıl yüzünü seçip tanımayanlardır.
Oysa
şair, ne bir hakikat habercisi, ne bir belagatli insan,
ne de bir kural koyucudur. Şiirin dili, nesir gibi
anlaşılmak için değil, fakat duyulmak üzere vücut bulmuş,
musiki ile söz arasında, sözden çok musikiye yakın, ortalama
bir dildir. Nesirde üslubun oluşması için gerekli olan
öğelerin hiçbiri şiir için söz konusu olamaz. Denilebilir
ki, şiir, nesre çevrilemeyen nazımdır...
Şiirde her şeyden önce önemli olan kelimenin anlamı değil,
cümledeki söyleniş değeridir. Şairin amacı, her kelimenin
cümledeki yerini öteki kelimelerle ilgilerinden, gizemli
birleşmelerinden doğacak tatlı, gizli, uçarı ya da sert sese
göre belirlemek ve çeşit çeşit kelime ahenklerini, mısranın
genel gidişine uydurarak dalgalı ve akıcı, karanlık ya da
aydınlık, ağır ya da hızlı duygulara; kelimelerin anlamı
üstünde, mısranın musiki dalgalanmalarından, sınırsız ve
etkili bir anlatım bulmaktır.
Kelime değişmeleri ve ahenk kaygıları arasında anlam
kararırsa, ruh, ahengin tadıyla onun yerini doldurur. Zaten
anlam, ahengin telkinlerinden başka nedir?
Şimdiye kadar, hiçbir büyük şairin, sınırlı bir insan
topluluğu dışında anlaşılmış olduğunun iddia edilemeyeceği
düşüncesindeyiz. Abartmadan denilebilir ki, herkesin
anlayabileceği şiir yalnız aşağı şairlerin işidir. İyi
şiirlerin girişleri, tunç kaplı şehir kapıları gibi, sımsıkı
kapalıdır; her el o kanatları itemez ve kapılar kimi zaman
yüzyıllarca insanlara kapalı kalır.
Şiirde kimi bölümlerin belirsiz kalması bir yanlış ve bir
kusur olmak şöyle dursun, tersine, şiirin güzelliği
bakımından çok gereklidir.
Kısaca
şiir,
çeşitli yorumlara elverişli bir genişlik ve kapsamda
olmalıdır. Bir şiirin anlamı, başka bir anlam olmaya
elverişli oldukça, her okuyan ona kendi hayatının da
anlamını katar ve böylece şiir, şairlerle insanlar arasında
ortak bir etkilenme dili olmak derecesini kazanır. En
zengin, en derin ve en etkili şiir, herkesin istediği yolda
anlayacağı ve bundan dolayı da sonsuz duyarlılıkları
kapsayacak bir genişlikte olanıdır.
Ahmet Haşim |
|
